donderdag 7 januari 2010

Boekbespreking: Organic Church


Ik probeer bij de boeken die ik lees een evenwicht te houden tussen de onderhoudende sciencefiction- en fantasylectuur en de interessante christelijke non fictie-boeken. Dat evenwicht zullen jullie ook in deze blog tegenkomen. Nu is bijvoorbeeld het boek Organic Church van Neil Cole aan de beurt. Ik heb dit boek besteld omdat het onderwerp me na aan het hart ligt. Ikzelf raak er meer en meer van overtuigd dat het instituut kerk zoals wij dat nu kennen vrij ver verwijderd is van Gods bedoelingen voor zijn kinderen. Kijk naar de woorden die ik hier gebruik. Instituut en kinderen. Kinderen duidt op relaties, op een gezin. Nu zeggen we bij ons in de kerk wel dat wij als gelovigen het gezin van God zijn, maar in de dienst op zondagmorgen merk je er niet veel van. Of je moet in een gezin leven waar iemand vanaf het podium de gezinsleden toespreekt, die vervolgens alleen mee mogen zingen (en die in commissies mee mogen helpen). De kerk is in mijn bescheiden mening overgeorganiseerd. Er gaat veel energie zitten in alleen maar een bijeenkomst op de zondagmorgen. Tientallen mensen en behoorlijk wat geld zijn nodig. Ook de leiderschapsstructuur die nodig is om een groep van zeshonderd/zevenhonderd man de juiste richting op te voeren is 'top heavy': oudsten, zuil-diakenen, middenkader, groepen, bijeenkomsten ... En voor een individu als ik is het erg makkelijk om in de massa op te gaan, en moeilijk om aansluiting te vinden.
Zo'n structuur zal zich ten eerste moeilijk kunnen vermenigvuldigen: hoe ingewikkelder een organisatie, hoe moeilijker te kopiëren. Nog funester: in zo'n structuur kunnen gelovigen het systeem gaan verwarren met het volgen van Jezus in de praktijk. Naar de kerk gaan wordt het teken dat je gelooft. Je voeding krijg je op de zondagmorgen. Je voelt je geestelijk als je naar kring bent geweest. En het meest dramatisch: in een kerk die als een bedrijf gerund wordt (dat moet wel bij zo'n grote groep) delft de boodschap van de genade het onderspit. Want als er zoveel moet gebeuren en zoveel geld moet binnenkomen, hoe kun je dan tegen de mensen zeggen dat ze vrij zijn? Dat God van ze houdt ook als ze helemaal niets doen? Dat ze de redding niet kunnen verdienen?

Volgens mij bedoelt de bijbel iets heel anders als het gaat om de kerk. Ten eerste wordt het niet gezien als iets wat wij organiseren of bouwen, maar als iets waar Jezus voor verantwoordelijk is. Het bestaat, of wij er nu aan werken of niet. De kerk, daar behoor je als gelovige automatisch toe. Wat wij op zondag of door de weeks doen met elkaar, dat is een expressie ervan. En dat hangt samen met het tweede punt: namelijk de organische woorden die voor de kerk gebruikt worden. De kerk is het lichaam van Christus. En dat geldt ook voor elke expressie ervan. En dan het derde punt: dit lichaam van Christus komt tot expressie in de relaties tussen mensen. Wat de kerk doet is niet het organiseren van diensten, maar het vormen van een gemeenschap.
Stel nou dat je kerk zou herdefiniëren tot het meest eenvoudige: namelijk gelovigen die in relatie met elkaar Jezus volgen, Hem aanbidden, en anderen daarbij uitnodigen. Wat als de benedengrens op 'twee of drie' wordt gesteld, zoals in de bijbel? Wat als er geen gebouw, geen band, geen dominee of doopvont nodig is? Wat als je eenvoudig God in de gelegenheid stelt om door jou en door de groep heen zijn wil te doen en zijn koninkrijk te bouwen? Als het juiste DNA aanwezig is, groeit het lichaam vanzelf. Dan ontstaat een kerk die te vergelijken is met een virus: namelijk iets eenvoudigs, dat makkelijk te reproduceren is en dat zich in korte tijd door een grote populatie kan verspreiden. (Jezus gebruikt niet voor niets het voorbeeld van gist). In onze tijd van mexicaanse griep en Q-koorts zijn deze beelden makkelijk voor te stellen. Dan ontstaan overal expressies van de kerk, en kan controle, wetticisme en vervolging er geen greep op krijgen. Het is geen wonder dat de huiskerken in China zo snel groeien. Dit is hoe God het bedoelde!
Natuurlijk is het ook waardevol om met grotere groepen bij elkaar te komen. Ook dat staat in de bijbel beschreven. En relaties tussen de kleine groepen (in een netwerkvorm) zijn niet te missen (dan kun je elkaar scherp houden). Maar de basis ligt in dit organische concept. Een concept van 'bottom up' in plaats van 'top down'.

Neil Cole beschrijft in dit boek wat volgens hem het DNA is van de kerk: liefde voor God en je vullen met zijn waarheid, liefde voor anderen (en elkaar helpen) en het delen van de waarheid met anderen. Hij zegt: de opdracht die Jezus ons gaf is niet om kerken te stichten, maar om discipelen te maken (lees Matteus 28. Hij heeft een punt!). De kerk komt namelijk vanzelf als er discipelen zijn. Wij draaien het om. Zaai het zaad van het evangelie waar het nodig is (bij de mensen die de boodschap het hardst nodig hebben. De shit in je leven is goede mest voor het koninkrijk). En laat mensen op de plek waar ze zijn (in huizen, koffiebars, op parkeerterreinen, in scholen of waar dan ook) met elkaar de kerk gaan vormen. Dan kun je wonderlijke dingen zien gebeuren! Auteur Neil Cole legt het concept in een Youtubefilmpje zelf uit (helaas dicht bij een vliegveld opgenomen).

Dit boek sprak mijn verlangen sterk aan. Cole legt wel heel sterk de nadruk op evangelisatie, het bereiken van de mensen die in de 'shit' zitten. Dat is nu net iets wat niet mijn sterkste punt is (met mijn verlegenheid). Maar ik zie wel in dat het nodig is. En ik begin ernaar te verlangen om ook daarvoor door God gebruikt te worden. Dat moet alleen niet uit plicht, of uit een wettische instelling (en die neiging kreeg ik wel een beetje. Maar dat ligt aan mij, niet aan het boek), maar op basis van het verlangen dat God me ingeeft. Toch denk ik dat het boek wat evenwichtiger had kunnen zijn, door de nadruk te leggen op het belang van verschillen tussen mensen. Er zijn ook mensen nodig die de bijbel kunnen uitleggen aan degenen die al wel geloven. Of die het verlangen hebben God te aanbidden. Of ... vul maar in. Wat wel belangrijk is, is dat we ons daar niet achter kunnen verschuilen. Het gebod discipelen te maken geldt voor iedereen. Maar dat betekent niet dat we met foldertjes langs de deuren moeten of Jehova's getuigen moeten worden. Het betekent dat we ons leven en ons hart met anderen mogen gaan delen, zodat ze door ons heen Jezus ontmoeten en naar Hem gaan verlangen. 'Volg mij na zoals ik Christus navolg', zei Paulus. We nemen anderen mee op reis.

Dit boek biedt geen diepe theoretische basis. Dat doen andere schrijvers wel weer. Wel zijn er veel voorbeelden uit films (spreekt mij wel aan), illustraties uit de biologie, en persoonlijke voorbeelden (erg levendig). Dit boek liet mij inderdaad niet onberoerd, zoals het omslag beloofde. Nu nog ontdekken wat er op dit gebied op mij te wachten staat!

4 opmerkingen:

  1. Ik vind je visie op de 'traditionele' kerk wel erg negatief. Misschien heb jij vooral negatieve ervaringen gehad? Ik voel me erg thuis bij ons in de kerk (Grote Kerk Gemeente in Dordrecht). Het draait echt niet alleen om de diensten op zondag, er gebeurt veel meer. En er wordt veel liefde in gestoken. Het belangrijkst zijn de mensen en Gods liefde en genade, niet het 'instituut' (al komt er natuurlijk wel enige organisatie bij kijken). En ja, de dominee heeft daar een centrale rol in, en daar hebben wij het erg mee getroffen. Ik ben dankbaar dat ik bij zo'n fijne gemeente terechtgekomen ben. Zo kan het dus ook.
    Ik denk dat wellicht beide vormen naast elkaar nodig zijn, voor gelovigen met verschillende behoeften.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Hallo Manon,

    Ik viel weer eens in mijn valkuil: ongenuanceerd zijn.
    Wat ik zou moeten benadrukken (als ik ooit een boek over dit onderwerp ga schrijven, wat ik wel van plan ben), is dat structuur en organisatie niet in zichzelf slecht zijn.
    Dus daarvan gebruik maken is ook niet slecht.
    Sterker nog: je ontkomt er nooit aan: bij alles wat we doen hebben we een bepaalde vorm van orde of structuur nodig.

    Maar het gaat niet om de structuur.
    De structuur is niet het leven. De structuur moet iets zijn dat het leven (de relaties) mogelijk maakt.
    Of heel kort: het is het middel, niet het doel.

    En mijn zoektocht is: wat is het middel (de vorm/structuur etc) waarmee het doel (een gemeenschap vormen waarin Jezus zichtbaar wordt) mogelijk wordt?
    Op dit moment acht ik de organische structuur een stap in de goede richting.

    Dank je voor je opmerking!

    Johan

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Hoi Johan,

    Bedankt voor jouw reactie. Ik ben het natuurlijk met je eens over het doel en het middel. En als het middel het doel wordt, gaat er iets mis.
    Structuren zijn inderdaad gewoon nodig, om het leven enigszins te ordenen. Maar ik denk ook dat voor verschillende mensen verschillende organisatievormen geschikt en dus nodig zijn.
    Niet dat die organische structuur mij niet interessant lijkt, maar die zal niet voor iedereen werken.

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Hallo Manon,

    Het is inderdaad belangrijk dat mensen nu eenmaal verschillend in elkaar zitten en dat de een zich in de ene structuur beter thuis voelt dan de ander.
    Toch is misschien de ene vorm/structuur meer in overeenstemming met Gods doel met de kerk (gemeenschap tussen de gelovigen) dan de ander. Een kerk die gestructureerd is als een bedrijf, heeft weinig ruimte voor genade, om maar iets te noemen.
    Ikzelf moet ervoor oppassen het kind niet met het badwater weg te gooien. Bijvoorbeeld wat ik van jullie kerk hoor, is erg positief. Het zou zonde zijn van mij om zoiets te veroordelen omdat ik het instituut 'dominee' zelf niet optimaal vind.
    Toch blijf ik (idealistisch als ik ben) zoeken naar wat het best is.

    Johan

    BeantwoordenVerwijderen