dinsdag 7 februari 2012

Liefde verandert mensen 2: daar is kracht, kracht, wonderbare kracht ...

De bijbel beschrijft een manier van leven die past bij het Koninkrijk van God: je medemens liefhebben als jezelf en God boven alles. Als iedereen dat zou doen, zou de wereld er uitzien zoals God haar bedoeld had. Veel predikers denken dat ze hun toehoorders ertoe moeten brengen om nu ook op deze manier te leven (en ik kan ze geen ongelijk geven). Maar vervolgens spreken ze mensen aan op het niveau van het gedrag: doe dit meer, doe dat minder. Volg deze vijf stappen, houd je aan deze tien punten. Boektitels als De 60-seconden vader en Doelgericht leven zeggen mijns inziens genoeg. In het vorige deel van deze serie betoogde ik echter dat deze methodieken van gedragsmanagement gedoemd zijn te falen. Deze predikers gaan uit van een ‘positief’ mensbeeld, een ‘theologie van glorie’, waarin iemand alles kan worden wat hij niet is, als hij het maar wil. Maar steeds meer onderzoek laat zien dat mensen slechts een beperkte wilskracht hebben en niet op basis van motivatie van buitenaf hun natuurlijke gedrag kunnen veranderen.
Er zijn natuurlijk wel wat tips te geven. Zo kun je jezelf ontdoen van afleidingen en rust inbouwen in je dag, zodat je minder ‘wilskracht’ verliest. Ik houd bewust enkele avonden per week vrij, heb geen kabeltelevisie, en probeer af en toe een paar uur te lezen zonder op mijn computer of smartphone te kijken. Ik geloof dat een van de betekenissen van ‘vasten’ is gelegen in deze prikkelvermindering. Verder blijkt discipline wel effect te hebben. Mensen zijn gewoontedieren, als we aan een bepaald gedrag gewend zijn, kost het ons geen energie meer het op de lange termijn vol te houden.
Maar voordat je dit als verplichting van de kansel gaat verkondigen: het verminderen van afleiding en het opbouwen van discipline kost heel veel wilskracht. Het is zelf namelijk ook gedragsverandering, en dus alleen bij anderen tot stand te brengen door motivatie van buitenaf: straf (schuldgevoel) en beloning (goed zelfbeeld). En daardoor is het gedoemd te falen. Toen ik zestien, zeventien was heb ik een tijd lang hardgelopen. Ik had de discipline om elke week naar buiten te gaan, weer of geen weer. Ik deed het omdat ik mee wilde met een overlevingskamp in de Ardennen. Toen dat voorbij was, had ik geen puf om met de training door te gaan, het hele idee van hardlopen doet me huiveren. Ik was dus ondanks het trainen (dat overigens succes had!) niet iemand geworden die van hardlopen hield.
En daar lag het probleem.
Ons gedrag komt voort uit ons verlangen (wat we leuk vinden en wat we niet leuk vinden). De enige reden dat ik bijvoorbeeld soms ‘nee’ kan zeggen tegen de computer, is omdat ik zo van lezen houdt! En de mensen die het lukt om elke dag te hardlopen, of steeds ‘s ochtends om zes uur bijbelstudie te doen, zijn de mensen die toch al van hardlopen en van bijbelstudie houden! Onze verlangens hangen op hun beurt samen met onze identiteit. En we kunnen onszelf niet veranderen in iets of iemand die we niet ZIJN. Dat is wel wat we vaak proberen. We proberen te voldoen aan een ideaalbeeld, de slanke personen uit de media bijvoorbeeld, of succesvolle collega's, of vrienden en familie. Maar we kunnen het niet. We kunnen alleen doen alsof, als we onszelf onder druk zetten met externe pressiemiddelen, maar uiteindelijk breekt het ons op. Dat worden we overspannen of depressief. Of gaan we er op een andere manier aan ten onder: we raken onszelf kwijt.

Niet alleen theologen en predikers vragen zich af hoe ze mensen kunnen brengen tot het maken van andere keuzes, wetenschappers doen hetzelfde. Dit is bijvoorbeeld van (letterlijk) levensbelang in de strijd tegen overgewicht. Het blijkt dat mensen het moeilijk vinden verleidingen te weerstaan. Externe motivatie werkt averechts: hoe meer weerstand we bieden tegen een verlangen, hoe sterker het verlangen wordt. Dit is funest in een wereld vol verleidingen. Probeer maar eens na een lange dag werken over het station te lopen, voorbij de Broodzaak (met allerlei lekkere broodjes) of in de zomer de Swirls (mmm... ijs!), en niet iets te kopen. Dat lukt mij maar moeilijk.
In een vrije markt economie als de onze zullen al die winkeltjes en reclameborden waarschijnlijk niet verdwijnen. Maar misschien zijn er andere manieren om mensen minder ongezonde snacks te laten nuttigen. Hiernaar is bijvoorbeeld onderzoek gedaan in Nederland, aldus het artikel van Science Daily dat ik ook in mijn vorige stuk aanhaalde. 105 middelbare scholieren kregen een zak chips. Een deel van de deelnemers kreeg de opdracht om het eten van de chips tot later uit te stellen, een deel om ze te eten, en een deel om ze niet te eten. Andere deelnemers mochten zelf kiezen wat ze met de chips deden: eten, eten ervan uitstellen, of niet eten. Na een week bleek dat de scholieren die aan het begin van het studie het eten van de chips uitstelden tot later, tijdens de week het minste van de chips hadden gegeten! Degenen die de chips niet mochten eten, hadden zelfs meer chips gegeten (hun wilskracht had uiteindelijk tekortgeschoten, omdat ze er zoveel van hadden moeten gebruiken). En dat gold ook als de scholieren zelf hadden mogen kiezen voor een strategie. Ook dan was het de groep die het eten had uitgesteld, die het minste had gegeten, terwijl de groep die zelf had gekozen om de chips niet te eten, uiteindelijk dus toch had toegegeven aan de verleiding.
Wat de onderzoekers concluderen is dat het uitstellen van het consumeren van iets ongezonds naar een onbepaalde tijd in de toekomst het verlangen ernaar vermindert, zodat men dus minder ongezonds eet. Er moet nog onderzoek naar worden gedaan of deze techniek ook werkt bij andere verleidingen, zoals het uitgeven van geld, of seksuele verlangens. Waarom is dit zo’n goede methode? De wetenschappers geven het antwoord: “Because it primarily works through desire reduction rather than willpower enhancement."

Dames en heren! We hebben een winnaar! Het aangrijpingspunt is niet het gedrag, maar de motivatie, het verlangen! Anders gezegd: wat verandert is wie we ZIJN, niet wat we DOEN. Nu ga ik natuurlijk niet suggereren dat predikers zich dan moeten verlagen tot hersenspoelingstechnieken. Daarmee kun je inderdaad iemand in zijn of haar identiteit aantasten, maar deze middelen maken mensen minder zichzelf en niet meer, ze ontnemen hen hun vrijheid in plaats van hen die te geven. Denk aan technieken die bij ratten en honden worden gebruikt. Die krijgen een elektrische shock als ze een voedselbrok willen pakken. Als dat maar vaak genoeg gebeurt pakken ze geen brok meer. Hun trek is verdwenen, ze hebben geen probleem meer met het weerstaan van verleiding. Maar ze worden geregeerd door angst en vertonen stressverschijnselen - dat is niet wat we willen, hoop ik. In feite wordt het gedrag toch weer van buitenaf ingeperkt en bloeit het niet van biinenuit op, Dit is een techniek die mensen het leven afneemt, en we willen juist mensen meer leven geven. We willen dat mensen meer zichzelf worden.
Maar de enige manier om dit te bereiken is mensen lief te hebben, lief te hebben om wie ze zijn. Maar dit voelt voor mensen contra-intuitief. Want het suggereert dat we onze controle moeten opgeven. Dat we onze handen van de ander moeten aftrekken. Dat we niet langer moeten manipuleren. Het betekent dat we, in de woorden van 1 Korintiers 13 -het bekende hoofdstuk over de liefde- alles verdragen, alles bedekken, het kwade niet toerekenen, geduldig zijn met de ander. Het betekent dat we in plaats van te belonen, moeten geven zonder iets terug te verwachten. Het betekent dat we in plaats van te straffen, moeten vergeven, hoewel het ons pijn doet. Het betekent zelfs dat we de eis dat de ander verandert gaan opgeven. Het betekent dat we ze vrij laten -ook vrij om niet te veranderen.
Dit betekent trouwens absoluut niet dat het verkeerd is gezonde grenzen aan te geven, of te zeggen wat jij wil. De bijbel zegt in hetzelfde hoofdstuk over de liefde, dat de liefde zich niet verblijdt met de ongerechtigheid. Dat gedrag gevolgen heeft voor de relatie is dus niet liefdeloos. Anders bevestigen we anderen alleen maar in hun destructieve gedrag, naar zichzelf en naar anderen (‘enabling’ heet dat). Maar deze grenzen zijn gericht op het gedrag - niet op de persoon. En het gaat om gevolgen van gedrag voor de relatie, en niet om straf. De persoon blijft vrij om te kiezen, voor of tegen deze gevolgen, voor of tegen de relatie.
Liefhebben, inclusief het aangeven van grenzen (wat kan betekenen dat we de relatie met de ander kunnen verliezen!), kan en zal waarschijnlijk pijn doen. Als we liefhebben, stappen we af van onze ‘Theology of glory’, en wat overblijft is de ‘Theology of the cross’. Want dit is de liefde van Jezus, die voor ons is gestorven toen wij nog zondaars waren (Romeinen 5:8). Hij deed dat voor ons zonder van ons te eisen dat wij vervolgens heiligen zouden worden, omdat hij anders niet meer van ons zou houden. Nee, hij houdt van ons zoals we zijn. Het goede nieuws is een aankondiging van iets dat realiteit is onafhankelijk van ons gedrag. Het is een blijde boodschap: de regering van God is werkelijkheid geworden. Het herstel en de vernieuwing waar de profeten over spraken, dringt door in de schepping. Alle dingen worden nieuw gemaakt. De wil van God zal gebeuren, op Aarde, zoals in de Hemel. En ik en jij zijn welkom in deze nieuwe realiteit, in het koninkrijk van God. We hoeven het alleen maar te ontvangen, zonder dat we er iets voor hoeven doen. Het kruis is het onaantastbare bewijs dat God alle pijn van ons niet-veranderen al heeft geleden. En dat wij daar dus niet meer over hoeven in te zitten. ‘Er is geen veroordeling voor hen die in Christus Jezus zijn’ (Romeinen 8:1).
Gods liefde is een geschenk, en onvoorwaardelijk. Als we veranderen, gebeurt dat omdat we dit zijn gaan beseffen. Ik hoorde in een podcast een uitspraak van prediker Steve Brown, die zei: "The only people that change, are the ones who know that they are absolutely loved and accepted even if they don't change at all."

Het enige wat je te doen staat als je geconfronteerd wordt met onvoorwaardelijke liefde, is het opgeven van alle externe controlemiddelen (zondemanagement), en het accepteren van de realiteit. Je eraan overgeven. Dit wordt mooi ge├»llustreerd door de film Groundhog Day. De Mockingbirdblog beschrijft de manier waarop hoofdpersoon Phil de hele tijd probeert de knappe Rita verliefd op hem te laten worden. Hij probeert heel hard te voldoen aan haar ideaalbeeld, met het uiteindelijke motief seks met haar te hebben. Maar het werkt niet: hij krijgt steeds een klap in het gezicht. Dan op een dag vertelt hij Rita de waarheid - dat hij gevangen zit in een eindeloze cyclus van herhalingen. Hij kiest voor de eerlijkheid, en geeft zijn pogingen om aan haar ideaalbeeld te voldoen om beloond te worden, op. “This is the film’s turning point, the point where transformation finally begins, and it happens not because he tries so hard to become the holy vision of Rita’s perfect guy. Rather, he gives up, resigning himself to the endless cycle of Groundhog Day in Punxsutawney. He takes up piano and ice sculpting because he actually becomes interested in learning them. He tries to save a homeless old man’s life over and over again because he begins to genuinely care. He becomes altruistic, daily saving the same boy falling from a tree and fixing flat tires for little old ladies. He has died to his old self and his desire to win Rita over.” Hij gaat al deze dingen doen, niet meer uit angst voor straf of om beloond te worden, maar omdat hij er naar gaat verlangen. Hij wordt werkelijk een ander mens. En interessant genoeg, pas als Phil zich niet meer met het winnen van Rita bezighoudt, valt ze voor hem - en komt er een einde aan tienduizend jaar ‘Groundhog Day’.
De toepassing op ons: “Sanctification seems to finally come about when we acquiesce to our imperfection and inability to live up to anybody’s (including God’s) standards of the perfect guy or gal, dying to our selfish desires for glory and accepting that we remain sinners in and of ourselves, in God’s sight we are accepted as if we were not flawed because of Jesus Christ. It is at these points in our lives that God’s grace can begin to bear fruit, just as it does with Phil when he finally surrenders himself to the realities of Groundhog Day.”

We gaan liefhebben, omdat we ons realiseren dat God ons liefheeft (zie 1 Johannes 4:19). De verandering komt op twee manieren tot stand. De eerste is hierboven beschreven: we laten onze schuld, en onze schaamte en onze frustratie los. Het wetenschappelijke onderzoek liet al zien dat wie zijn verlangen om te eten toegeeft, maar het eten uitstelt, minder eet dan wie zichzelf verbiedt om te eten. De liefde van God geeft ons de gelegenheid om ons perfectionisme op te geven, om niet meer zo bezig te zijn met ons gedrag, om geen wilskracht meer te spenderen aan het gevecht tegen piekergedachten en schuld. Ook als we falen houdt God van ons.
En als het ons lukt om te veranderen, is dat niet onze verdienste, maar Gods geschenk. Want dat is de tweede manier waarop liefde ons verandert. Liefde is scheppend, zoals Gods schepping voortkwam uit liefde. Liefde bevestigt de identiteit van de geliefde, en brengt zo nieuw leven voort. Volgens de bijbel zijn we met Jezus uit de dood opgestaan. Ik geloof dat die opstanding tot stand is gebracht door de liefde. We zijn namelijk als opgewekte mensen niet meer alleen onszelf (in ons eigen universum), we hebben een nieuwe identiteit: ‘geliefden’ - en daardoor gaan we ernaar verlangen te leven in overeenstemming met deze identiteit, wat wil zeggen: we willen zelf ook lief hebben. Dit is de bron van het eeuwige leven, het leven met een eeuwigheidskarakter. Het is Gods liefde die ons levend maakt. Daarover in het volgende deel meer.

10 opmerkingen:

  1. Mooi! En duidelijke beschrijvingen van zowel Gods onbegrensde liefde en de liefde die noodzakelijkerwijs grenzen kent.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. En toch... Als er geen prikkels zijn om te veranderen/groeien, blijven mensen zich vooral wentelen in liefde. Is dat niet wat Bonhoeffer 'goedkope genade' noemt?
    Ik heb mijn kids ook onvoorwaardelijk lief, maar ik wil wel dat ze groeien en ontwikkelen. Dus maak ik gebruik van structuur, aanmoediging, ontmoediging, beloning en straf.

    Mensen die in een afkickkliniek zitten en van gedrag en houding moeten veranderen, hebben liefde nodig en genezing/therapie, maar ook discipline en hardheid. 'Tough love' noemen ze dat in de VS. Ik bedoel geen dwang en manipulatie, de persoon in kwestie zal zelf moeten willen veranderen, daar staat of valt alles mee. Maar soms zijn er wel externe prikkels nodig!

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Dank je wel voor je reactie!

    Aan de andere kant, zoals Steve Brown opmerkt: 'Als de genade niet goedkoop zou zijn, zou niemand van ons haar kunnen betalen.' Ik voor mij weet (en dit klinkt dramatisch) dat als ik 1 ding zou moeten, al was het maar elke dag uit de bijbel lezen, of elke zondag naar de kerk gaan, of niet snoepen, of iets dergelijks, ik het hele geloof zou opgeven. Van het een komt namelijk het ander, en voor ik het weet ben ik weer overspannen. Ik sluit me aan bij Luther, die gezegd zou hebben: "Hier sta ik, ik kan niet anders." De onvoorwaardelijkheid van Gods liefde en zijn aanvaarding, en het feit dat de komst van Gods koninkrijk volledig en alleen maar Gods werk is en niet afhankelijk van mij, is voor mij 'The hill to die on'.
    Ik geloof ook wel dat mijn ouders van mij hielden en houden, maar ik moest van hen aan een ideaalbeeld voldoen. Ja, tough love, zullen ze hebben gedacht. Ik moest en zou buiten spelen, ook al zat ik het liefst binnen. Ik moest en zou hoge cijfers halen (straf: anders moest ik van het gymnasium af, beloningen ook), ik moest rechtop lopen anders kreeg ik een prikkende vinger in mijn rug. Mijn moeder werd boos omdat ik iemand in een winkel niet aankeek. Ik moest netjes eten et cetera. En hetzelfde voor de boodschappen in de kerk. Ik moest bijbelstudie doen, bidden et cetera, et cetera. Gevolg: ik geloofde niet dat ik geliefd werd, had een negatief zelfbeeld, was perfectionistisch en werd overspannen. Kijk ook 'The Tree of Life' voor het effect van opgroeien in een streng gezin. Sorry, er moet een andere manier zijn!
    Met straf en beloning bereik je alleen maar dat mensen gedrag gaan uitoefenen uit angst om gestraft te worden, of omdat ze beloning willen. Naar het voorbeeld van Lewis: ze gaan Latijnse woordjes leren omdat ze geld krijgen voor hun rapportcijfers. Maar wat je wilt is dat ze hun woordjes gaan leren omdat ze gedichten willen lezen in het Latijns. We willen dat mensen goed doen niet omdat ze geloven dat God anders niet van ze houdt, of omdat ze denken daarmee beter te zijn dan 'het volk dat de wet niet kent', maar omdat ze werkelijk van andere mensen houden! We willen dat ze ernaar verlangen goed te doen!
    Een deel van het antwoord dat ik zou willen geven staat in deel 3 van deze serie. Namelijk dat liefde leidt tot een respons in de geliefde en daarmee levensbrengend is. We gaan liefhebben omdat God ons liefheeft. Hoe zo'n liefhebbend leven er uitziet beschrijven Jezus en Paulus, en mogen wij ook elkaar vertellen, maar in zijn juiste verband: als uitvloeisel van het onvoorwaardelijke, van een kant komende nieuws van het evangelie.
    En ja, God neemt het risico dat wij op ons zelf gericht blijven. Die afwijzing doet hem pijn (het kruis), maar heeft ook gevolgen voor ons: want als we niet bij God verlangen te zijn, blijft alleen de duisternis van het niet-zijn voor ons over. Wat dat betreft meen ik wat ik zeg: dat liefde niet grenzeloos is, en dat God niet blij is met de ongerechtigheid. Dat moet ook gepredikt worden: niet als wet of moeten, maar als realiteit. Maar misschien beter is het te prediken hoe goed het is om de liefde van God te kennen en te ervaren en in die realiteit te leven. Ik kan niet geloven dat dit mensen (die dit werkelijk accepteren) onveranderd laat.

    Johan

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Aan de andere kant: zodra mensen Gods liefde echt hebben geaccepteerd, en ook WILLEN veranderen, dan kun je ze technieken geven, dan kun je ze aanspreekbaar houden, dan kun je 'strenge liefde' gebruiken. Daar is niks mis mee.
    Maar die dingen in zichzelf zorgen niet dat mensen naar ander gedrag gaan verlangen. Ik spreek ook geregeld met vrienden eerlijk over waar ik mee worstel en laat ze mij daarop aanspreken. Ik probeer ook in sommige dingen discipline aan te leren. Ik zie ook waarde in patronen, roosters, en zelfs in het afspreken van consequenties van gedrag.
    Maar zoals met de verslavingsklinieken: het begint met 'rock bottom' bereiken en echt te WILLEN veranderen. Iemand die tegen zijn zin wordt opgenomen, die tegen zijn zin grenzen krijgt opgelegd, zal niet gaan veranderen, maar zich gaan verzetten (zie ook deel 3 van dit bericht). Mensen als Brennan Manning en Philip Yancey schrijven veel over de Anonieme Alcoholisten. Die passen ook tough love toe, maar het begint met het toegeven van je afhankelijkheid. Het begint met rock bottom bereiken en je over te geven. Het begint met het toegeven van je afhankelijkheid van genade.
    Als je echt WILT veranderen, ja dan is elke techniek en motivatie die kan helpen welkom. Maar zolang je verlangen niet verandert ...
    Dus blijft gelden de tekst die jij eerder aanhaalde, namelijk dat God zowel het willen als het werken in ons tot stand brengt.

    Johan

    BeantwoordenVerwijderen
  5. Hmm, volgens mij bedoelen we wel ongeveer hetzelfde. Ik stelde ook al dat het begint bij de eigen wil. Dat geldt zeker ook voor de AA etc. Als je niet echt wilt veranderen, is het onbegonnen werk. Maar bij de AA geldt ook dat je af en toe flink op je donder krijgt van je buddy en dat je dus ook de volgende stappen moet gaan zetten. Zoals je schrijft, je kunt jezelf ook discipline opleggen. Niet om geliefd te worden door God, dat ben je al. Maar wel om ergens te komen.

    Wat wellicht ook scheelt: door onze achtergrond hebben wij een diep besef van zonde. Dan is het bad van de genade een bevrijding, een Luther-ervaring. Maar ik kom voortdurend mensen tegen die dat zondebesef niet of nauwelijks hebben en de genade daardoor niet op waarde (kunnen) schatten. Of ze praten hun fouten goed, of ze hebben een slachtoffermentaliteit. Of ze vinden het volkomen vanzelfsprekend dat God ze vergeeft.

    BeantwoordenVerwijderen
  6. Denk dat we inderdaad dicht bij elkaar staan!

    Ja, ik ben 'gezegend' met een groot zondebesef. Maar ik geloof niet dat de bijbel twee boodschappen heeft, een voor mensen met een streng geweten en een groot zondebesef en een voor mensen die er met de pet naar gooien en 'een schop onder de kont' kunnen gebruiken. De boodschap voor beiden is dezelfde, goed nieuws voor zowel de 'hard werkenden' als de 'luien', namelijk dat Gods koninkrijk realiteit is. Beiden zullen daar naar gaan verlangen en uit dat verlangen leven.
    Ik heb er op mijn blog al eens eerder over geschreven: God speelt geen 'good cop, bad cop' http://johankleinhaneveld.blogspot.com/2009/12/god-good-cop-of-bad-cop.html
    Ik mag op mijn blog naar mezelf verwijzen, toch? Ik zeg hier namelijk veel compacter wat ik in deze hele serie aan het uitwerken ben, en ook al is het meer dan twee jaar oud, ik sta er nog steeds achter.

    Maar de 'hard werkenden' zijn misschien wel verder van God dan de 'luien' (zie b.v. de gelijkenis van de verloren zoon) - ik denk namelijk dat Jezus met name in zijn gelijkenissen het hele idee van het vertrouwen op menselijke macht, geld, aanzien of vermogen op zijn kop zet. Misschien wel juist de macht, het vermogen om 'goed' te doen. Als de bijbel leerde dat ik mezelf wel kon veranderen, was het christendom niets anders dan enige andere religie. Maar volgens mij leert Jezus juist dat ik hem mag volgen op zijn weg. Ik mag zijn juk opnemen. Dat is zacht, want zijn last is licht. Ik geef de pogingen op en ga van mijn voetstuk af. Ik laat elk recht, elke verdienste varen. Ik identificeer me net als Jezus met zwakte en met de zwakken. Maar tegelijk is het een kruis: sterven aan jezelf, ook aan je pogingen om 'goed' te zijn, en alleen nog maar rusten in het vertrouwen op de Vader, om van daaruit geen prestige te zoeken, maar de zwakken lief te hebben, dat is het grootste offer denkbaar. Ik geloof dus niet dat de weg die ik in mijn blogs beschrijf een makkelijke weg is.
    De weg van de zwakheid is absoluut niet makkelijk! Het is de weg die Jezus ging. Maar hij ging die uit verlangen, omdat hij vertrouwde op God die hem uit de dood kon levend maken.

    Afzien van de macht, de weg van de zwakheid gaan, betekent ook de illusie opgeven dat wij anderen kunnen veranderen, dat wij ze aan het (ons) ideaalbeeld kunnen laten voldoen. Jezus zet ook alle machtsverhoudingen op z'n kop. 'Laat niemand u meester noemen, want een is uw meester. Noemt niemand uw vader, want alleen God is uw vader'. Degene die dient (dat is: een positie van naast of onder staan) is degene die de macht heeft die er in het koninkrijk van God echt toe doet. Degene die onvoorwaardelijk liefheeft, goed doet zonder terug te verwachten, is leider zoals Jezus dat was. Zo iemand oefent geen macht uit via externe motivatie (straf/beloning), maar predikt Jezus en die gekruisigd. Die vertelt over onze eigen dood en de opstanding, waardoor ook wij levend worden. Die vertelt over de God die onvoorwaardelijk van ons houdt, en die boven alles verlangt dat wij hem terug gaan liefhebben. Die vertelt wat het is om lief te hebben, en wat de gevolgen zijn voor je leven als je dat niet doet. Ik geloof dat dat uiteindelijk vrijheid brengt aan mensen.
    Ik wantrouw christenen die macht willen uitoefenen, ik wil niet technieken, methodes, wat ik moet doen en laten. Ik wil over Jezus horen, ik wil Hem leren kennen, zijn liefde, zijn zwakheid, zijn vertrouwen, zijn radicaliteit. Ik wil hem ontmoeten in kunst, in het woord, in andere mensen (vooral de zwakken). En wie Jezus ontmoet, verandert.

    Johan

    BeantwoordenVerwijderen
  7. Mooie reactie Johan!

    Ik geloof ook niet dat God twee verschillende boodschappen heeft. Ik geloof wel dat mensen op grond van hun voorgeschiedenis, geweten, zondebesef (en uiteindelijk is het de Geest die daarvan overtuigt)verschillend op de boodschap reageren en er daarom in prediking en onderwijs een andere nadruk kan liggen. Niet voor niets trekt Paulus daarom flink van leer (nadat hij een basis gelegd heeft). Anders ga je redeneren dat wanneer de zonde toeneemt, de genade ook toeneemt en je dus lekker los kan gaan. Zo zitten wij in onze zwakheid kennelijk in elkaar.

    De illusie dat ik mensen, incluis mezelf, kan veranderen heb ik gelukkig allang geleden los gelaten. De gebrokenheid is te groot. Mijn frustratie is veel meer dat ik God niet krachtiger zie ingrijpen. Maar ook dat hoort bij deze realiteit.

    Je schrijft: wie Jezus ontmoeten, verandert. Twee opmerkingen daarbij:
    1. Daar moeten ze wel open voor staan, want ik zie helaas niet iedereen veranderen die Jezus ontmoet.
    2. Jezus zelf sprak opvallend veel over levensstijl en legde de lat daarbij ontzettend hoog. Zie de Bergrede. Volgens mij deed Hij dat om ons te confronteren met onze eigen gebrokenheid en om verlangen in ons te wekken. Maar dat deel van zijn prediking moeten we de mensen dus niet onthouden. Als we Jezus verkondigen, dan ook de hele Jezus.

    Maar het zijn slechts persoonlijke kanttekeningen hoor! Ik ben het vooral heel erg met je eens. Ook ik wantrouw christenen die macht willen uitoefenen en ik heb de schurft aan wetticisme en poppenkast. Ook ik denk dat een veranderde levensstijl begint bij verlangen en een innerlijke drive. En ik vind dat je het mooi verwoord, wanneer je zegt dat de luien misschien wel dichterbij het Koninkrijk zijn dan de hardwerkenden! Da's een hele troost! :-)

    En ja, je mag op je eigen blog naar jezelf verwijzen. ;-) Alleen lijkt het daardoor soms heel absoluut. Jij hebt al een hele weg afgelegd. Begrijp je wat ik bedoel? Als vader en als pastor merk ik dat mensen geloofsopvoeding nodig hebben. En het is zoeken en worstelen naar hoe je dat doet. Altijd in liefde. Maar soms is een liefdevolle waarschuwing of correctie nodig. Mensen hebben bemoediging en troost nodig, maar ook vermaning en opbouw. En God schakelt daar mensen voor in. In een christelijke gemeenschap hebben genade en veiligheid prioriteit, maar vrijblijvendheid kan net zo'n killer zijn als wetticisme.

    Maar goed, jij schrijft over je eigen proces en daar wil ik geenszins iets aan af doen! Ik heb groot respect voor wat je allemaal deelt en heb er zelf ook veel aan. Dus ga zo door! En ik hoop dat je het me vergeeft wanneer ik af en toe onvolmaakte opmerkingen plaats ;-)

    BeantwoordenVerwijderen
  8. P.S. Ter illustratie nog deze tekst van Jacobus: 'Voor God, de Vader, is alleen dit reine, zuivere godsdienst: weduwen en wezen bijstaan in hun nood, en je in acht nemen voor de wereld en onberispelijk blijven.'

    Ik zoek dus naar een balans. Genade mag je dankbaar aanvaarden. Maar wat is dan de respons en hoe vertaalt zich dat richting de heiliging waartoe God ons oproept?

    BeantwoordenVerwijderen
  9. Ja, het is een zoektocht. Gaat de bergrede bijvoorbeeld niet veel meer over de bron van ons gedrag dan ons gedrag zelf? Het gaat volgens mij om de motivatie: wat je ten opzichte van iemand voelt. En dat is dus juist niet met externe middelen te veranderen.
    Om een voorbeeld te gebruiken: 'Wie een vrouw aanziet om haar te begeren heeft in zijn hart al overspel gepleegd ...'
    Als je dat met externe middelen gaat aangrijpen, zet je er schuldgevoel op en schaamte. Je wordt er zelf ongelukkig van en bovendien steken verlangens op andere terreinen weer hun kop op. Je kunt je hart niet van buitenaf veranderen. Het hart moet veranderen en daar volgt dan gedrag uit.
    Als je leert vrouwen te zien als beelddragers van God die je met respect mag behandelen, verliest het 'objectiveren' zijn aantrekkingskracht en WIL je ze niet aankijken 'om te begeren'. Verandering van binnenuit.
    Zelfde met boosheid etc.
    Wat ik iemand heb horen zeggen en ook heb geciteerd: in Gal 5 gaat het om WERKEN van het vlees, maar om VRUCHTEN van de geest - karaktereigenschappen die je niet kunt forceren, maar waar een hartsverandering voor nodig is.
    Dus met de tekst uit Jacobus ben ik het eens. Sterker nog: ik denk dat we Jezus ontmoetten in onze omgang met de zwakken en krachtelozen (wacht op mijn recensie van de film War Horse, daar zal ik er op ingaan). Als we op ons voetstuk blijven staan en in eigen kracht geloven, zullen we ook niet wezen en weduwen -zwakke mensen- als gelijkwaardige mensen behandelen en helpen.
    Dat is dus geen vrijblijvendheid. Er is geen ruimte in het koninkrijk voor wie op zijn eigen kracht wil blijven vertrouwen, zichzelf als centrum van het universum wil blijven zien en anderen als object wil blijven behandelen in plaats van als persoon!
    Dat is de aanstootgevendheid van het evangelie, het juk van Jezus: 'makkelijk' - als in: niet meer afhankelijkelijk hoeven zijn van de eigen kracht en 'moeilijk' - als in: niet meer afhankelijk kunnen zijn van de eigen kracht.
    Maar dat is een wat andere manier van verwoorden als in veel 'externe motivatie' verwoordingen.

    En je hebt gelijk dat ik stellig ben, vooral omdat ik preek tegen mezelf. Ik realiseerde me gisteren dat ik zo reageer als ik doe, omdat ik nog steeds, na al die jaren, de afwijzende stemmen van moeten van mijn ouders en de kerk heb geinternaliseerd, en dus nog steeds niet geloof of durf te geloven dat God echt, daadwerkelijk, helemaal van mij houdt. Als ik dat zou geloven, zou ik gewoon liefhebben en zou ik niet meer zo hoeven hameren op dit punt. Maar in mijn hoofd bevindt zich nog steeds het beeld van die boze, oordelende God voor wie ik wel heel erg mijn best moet doen. Wat ik schrijf schaaft daar wel aan van de buitenkant, maar de binnenkat is nog niet genezen. Ik hoorde Greg Boyd laatst zeggen: "We can't get rid of the stepmother (the uberich - the voices of parents et cetera) in our heads, as long as God looks en sounds like our stepmother."
    Dat zette me wel aan het denken.
    Want als ons beeld van God verandert, als we gaan zien dat hij Vreugde is, en dat Hem volgen VREUGDE is, WILLEN we dicht bij hem zijn. Maar zolang ik hem streng en boos vindt, zal ik er geen vreugde aan beleven hem te volgen ...
    Dus nogmaals: de vrucht van een veranderd leven volgt voor mij uit een veranderd godsbeeld en een veranderde ervaring van God.

    Dank je voor de interactie, want jij zet mij ook aan het denken en het herformuleren.
    Uiteindelijk moet de conclusie van ons beiden toch zijn dat God beter is dan wij ons nu kunnen voorstellen, en dat leven in zijn koninkrijk het beste is dat ons kan overkomen en dat wij kunnen doen.

    Johan

    BeantwoordenVerwijderen
  10. Tnx!

    Ik herken er heel veel in. Ik heb ook nog last van die stemmen, oude reflexen en denkpatronen, die stephmother. Noemt Menning dat niet the Imposter?

    Dus dat je dat van je afschrijft en al schrijvend zoekt is natuurlijk prima en ik denk dat het heel veel lezers helpt (mij iig wel)!

    Ik reageer natuurlijk ook vanuit mijn context en mijn frustraties op het missieveld ;-)

    Daar ontmoet ik ook die weduwen en wezen trouwens. Maar het valt me op dat die tekst vaak geciteerd wordt en het laatste deel weggelaten: onberispelijk zijn. Maar je hebt gelijk: dat onberispelijk zijn en die weduwen en wezen helpen is schallend koper en een rinkelende cimbaal zonder de liefde. Je kunt met een heel egocentrische motivatie andere mensen helpen, maar dan val je op een gegeven moment door de mand, je raakt uitgeblust, gefrustreerd, noem maar op.

    Je uitleg van de Bergrede deel ik. Het is echt briljant wat Jezus doet!

    En onder je conclusie zet ik een hartelijk

    AMEN!

    BeantwoordenVerwijderen