Natuur

Het thema van de boekenweek dit jaar ligt dicht bij mijn hart. Natuurliefhebber ben ik al van jongs af aan. Niet voor niets heb ik vier aquariums die ik met liefde verzorg, fotografeer ik graag bloemen en ben ik verslaafd aan de BBC-natuurdocumentaires. Ik ben ook nog eens bezorgd over de manier waarop we als mensen met onze levende omgeving omgaan. Het uitsterven van soorten en het voortschrijden van door mensen veroorzaakte klimaatverandering geeft me soms nachtmerries. In mijn verhalen speelt de natuur daarom een belangrijke rol. Door lezers in hun verbeelding te laten delen in de schoonheid van de natuur, hoop ik ze te overtuigen de natuur die hen omringt meer te beschermen.

Over de schoonheid van de natuur schreef ik bijvoorbeeld uitgebreid in 'Het boek van de natuur', een bundel over de relatie tussen het christelijke geloof en de schepping onder redactie van René Fransen en Reinier Sonneveld. In deze bundel, verschenen in 2011, publiceerde ik dertien foto's van mijn hand met daarbij overdenkingen over de natuur. De foto hierboven staat bijvoorbeeld op pagina 42. 'Het boek van de natuur' is te bestellen via Bol.

Mijn debuutroman 'Neptunus' speelt zich af in de ruimte, maar ook daar valt genoeg natuurlijke schoonheid te ontdekken. Zo verkennen de hoofdpersonen via een robotwagen de Neptunusmaan Triton. 'Het leek alsof ze vanuit het ruimteschip op de woeste vlakte keken en dat was een bizarre ervaring. De hemel was diep donkerblauw en er waren sterren in te zien. De zon was een fel gloeiend puntje dat een zwak licht verspreidde. De grond was bruin en bedekt met witte stofdeeltjes. Overal om hen heen lagen stenen, variërend in grootte. In de verte waren enkele enorme rotspieken te zien. De bodem liep in de richting van die pieken langzaam af en eindigde in een enorme kloof. In de tegenovergestelde richting was aan de horizon een blauwachtig meer te onderscheiden. Recht naar voren leek de steenachtige vlakte zich tot in het oneindige uit te strekken.'
Ook lezen? Bestel bij mij een gesigneerd exemplaar!

In de korte thriller 'Het wrak' speelt de natuur onder water een rol. De hoofdpersoon maakt zich in 2002 al zorgen over het afsterven van koraal, dat nu nog steeds niet tot staan is gebracht. 'Het witgebleekte dode koraal vormde een scherp contrast met de veelkleurige begroeiing eromheen. Zwart met witte visjes schoten heen en weer tussen de afgestorven takken. Zacht wiegend wier woekerde tussen de overgebleven sponzen en koralen. Kelly Jameson zuchtte, terwijl ze haar waarneming op haar watervaste notitieplankje schreef. De algenwoekering en de sterfte van de koraaldiertjes baarden haar grote zorgen. Was het een gevolg van het broeikaseffect? Van milieuverontreiniging? Of misschien van een mysterieuze bacil? Niemand die het antwoord wist. Kelly zelf was ervan overtuigd dat het te wijten was aan de zorgeloze manier waarop de mensen met hun leefomgeving omgingen. Waarschijnlijk kwam men er pas achter hoe bijzonder het ecosysteem van het koraalrif was, als het al was verdwenen.'

'De derde macht' is gesitueerd op Mars, dat door mensen langzaam leefbaar wordt gemaakt. In de diepe ravijnen op de rode planeet krijgt de natuur vrij spel en de hoofdpersonen reizen door bijzondere landschappen. 'In de loop van de middag had de rivier het dal achter zich gelaten. Direct werden de oevers breder en vlakker. Wel lagen er grote rotsblokken, waar ze omheen moesten sturen. Eén keer versperde een omgevallen sequoiastam de doorgang en moesten de trucks een omweg maken door het naaldwoud. De stroom kwam steeds dichter bij de zuidelijke wand van Ius Chasma. Als de begroeiing even wegviel, zagen ze in de verte een roodbruine band langs de horizon. Het was moeilijk te geloven dat de steile rotswand op sommige plekken bijna zeven kilometer hoog was. Karen werd er stil van. Ook Volkher kon het uitzicht waarderen. 'Dat wordt nog eens een paradijs voor bergbeklimmers', voorspelde hij.'
Wil je dit boek lezen? Je kunt bij mij een gesigneerd exemplaar bestellen.

De wereld van Kartaalmon in mijn fantasytweeluik 'De Krakenvorst, boek 1: Keruga' en 'De Krakenvorst, boek 2: Kartaalmon' is relatief onontgonnen. Er zijn grote gebieden waar de invloed van de mens nog niet te merken is. 'Frelik keek achterom. Hij was al ver geklommen. Hij kon beneden zich het hele dal zien liggen, als een wereld in het klein. In het midden stroomde een smal wit beekje. Waar de vallei halverwege vlakker werd, veranderde het water in een zwarte stroom die in brede lussen tussen het felle groen door slingerde. In de luwte van vierkante en driehoekige rotsblokken staken spichtige berken en gebochelde dennen hun takken als kronkelende armen de lucht in. Verder waren de hellingen bedekt met pollen dwergwilgen en compacte struiken met roze bloemen. Daarboven rezen donkere rotswanden op, als de boegen van schepen in een groene zee. Dicht bij de lucht smolten ze samen tot steile kammen en scherpe pieken, wit bepoederd met verse sneeuw.'
De twee boeken van de duologie 'De Krakenvorst' kun je bestellen via Bol of via de webshop van de uitgever.

In mijn verhalenbundel 'Conquistador' steek ik mijn bezorgdheid over de natuur en onze invloed daarop niet onder stoelen of banken. Zoals in het verhaal 'Afdaling' waarbij de hoofdpersoon naar de bodem van de oceaan reist. 'Lucia concentreerde zich op haar sonar. Elke toon die ze uitstootte, werd gevolgd door een web van weerkaatsingen. Haar visuele hersenschors was nu zo geconfigureerd dat ze die in beelden kon omzetten. De zwarte zee werd transparant. Ze zag wolken doorschijnende kwallen die ze met een slag van haar vinnen wist te omzeilen, een lap plastic, golvend in een onderzeese stroming alsof hij leefde, een kabel met een boei eraan, volledig overdekt met zeepokken, drie ziekelijk ogende vissen die zigzaggend bij haar vandaan schoten en nog meer kwallen, traag pulserend. Niets groters. Na twintig minuten werd de zee leeg. Lucia's ogen registreerden een paar geelwitte flitsen als sterren, maar ze kon onmogelijk afleiden hoe ver weg of dichtbij die waren. Toen ze haar straallamp activeerde, zag ze in de lichtbundel slechts stofdeeltjes.'
'Conquistador' kun je bestellen via Bol of via de webshop van de uitgever.

Gedicht: Museum

Museum

Ze kijken me aan vanuit

hun glazen dozen met hun

kralenogen. Vacht verkleurd.

De mooiste veren grijs

onder het stof. Houding stijf

hun poot gebogen, valse grijns.

Hun naam gespeld op geel papier

in spinnenpoten, de datum

en de vinder er zorgvuldig

bij geplaatst. Zo wachten ze

geduldig, maar de optocht

trekt aan hen voorbij, nietsziend

met kromme schouders, fluisterend

over buurvrouw, koffie, werk.

Kinderen die vragen wanneer

ze weer naar buiten mogen. Licht

van hun schermen doet de schaduw

dansen tot aan sluitingstijd.

Het doek valt opnieuw. Dit was hun

kans om te bestaan. Hun laatste

glorie. In de schemering

worden ze opnieuw begraven.

Gedicht: Voorlente

Voorlente

Ja, de lucht is blauw.
Na lange dagen regen
en wind verschijnt de zon
kleurt gras weer groen en schept
onder bruggen glanspatronen.
Maakt kale takken mooi.
Ik zie het ook en warm
verstijfde ledematen.

Maar het wist niet uit
de woorden over het klimaat,
uitgestorven soorten
nieuwe ziekten, diepzeevuil.
Ze staren zwart op wit
me aan. Beschuldigend.
Het is niet ongedaan
te maken, dit verlies.

Er bloeien inderdaad al
bloemen. Speenkruid, krokus
laten mij niet onberoerd.
Ik kan heus genieten
van wat is. Maar wat was
komt niet terug. Verdriet
is ook reëel. De winter
is nog niet voorbij.

Filmbespreking: Noah (2)

Er zou over deze film en de betekenis van de beelden erin een boek geschreven kunnen worden. Dat ben ik op dit moment niet van plan, hoewel dit al wel een blogbericht in twee delen is geworden. Ik wil er een enkel thema uitlichten, dat er voor mij uitsprong de tweede keer dat ik de film zag. Wel moet me nog even van het hart dat ik niets begrijp van de ophef die onder sommige conservatieve Amerikaanse christenen over deze film ontstaan is. Zoals over de suggestie dat de film gnostisch zou zijn - er is geen enkele aanwijzing dat voor God het lichamelijke geen waarde zou hebben. Hij wil de dieren redden - God heeft dus oog voor de schepping. Dat de film zich heeft laten inspireren door het buitenbijbelse boek Henoch is geen argument ertegen, het bijbelboek Judas citeert immers Henoch ook.
En ik begrijp ook niets van de klacht dat deze film te ‘environmentalistisch’ zou zijn. Alsof het niet mogelijk zou zijn dat God zich druk zou maken over zijn schepping, of dat hij er wel eens niet blij mee zou kunnen zijn dat die door mensen wordt uitgebuit. Ik denk dat het inderdaad een grote zonde is dat de mens zijn rol als rentmeester verkwanselt en verkwistend omgaat met de schepping die voor God zo van waarde is. Het zijn eerder deze mensen die gnostisch zijn, die denken dat de natuur niet beschermenswaardig is omdat alles toch een keer vernietigd wordt en mensen bedoeld zijn voor de hemel. Maar het hart van God huilt over de vernietiging van soorten en omgevingen die nooit meer terug zullen komen. Dat moet elke volgeling van Jezus toch begrijpen? Ik vermoed zelf dat deze christenen iets teveel van zichzelf herkenden in het karakter van Tubal-Kain, die meerdere keren uitroept dat God de mens vervloekt heeft om in het zweet zijns aanschijns zijn brood te verdienen. En dat hij zich daar dan ook aan houdt. Dat hij alles zal aangrijpen om zijn eigen overleving veilig te stellen, ook als anderen daar het slachtoffer van worden. Deze film ontmaskert de kleine verhalen van het kapitalisme waar we soms in leven, en dat kan voor sommige kijkers dichtbij komen.

Maar het thema dat er voor mij bij de laatste kijkbeurt vooral uitsprong, was dat van de keuze tussen gerechtigheid en genade, die ook wij allemaal moeten maken. De film opent met een jonge Noach, die ziet hoe zijn vader bruut vermoord wordt door Tubal-Kain en zijn volgelingen, hoewel de man zich niet verzette. Ontdaan vlucht hij weg. Later ziet hij de nakomelingen van Kain een dier opjagen en doden om het op te eten. Ze bedreigen hem ook en hij doodt hen allemaal. Zelfs degene die hem vraagt wat hij wil. Zijn antwoord, terwijl hij de speer omlaag stoot: “Gerechtigheid!” Noach ziet zichzelf als rechtvaardig, en slachtoffer van de overheersers, en meent dat hij daarom het recht heeft recht te spreken over anderen.
Hij ontmoet de Wachters. En een daarvan vertelt hem dat hij iets van Adam in Noach waarneemt. Dit is volgens mij een sleutelscene om de film te interpreteren. Want wat ziet de Wachter? Geen uiterlijke gelijkenis. Hij ziet in Noach de mogelijkheid een keuze te maken, die consequenties heeft voor het hele mensenras. In Noach speelt zich het verhaal van Adam opnieuw af, het wordt gerecapituleerd. Hij heeft dezelfde rol als die van Adam, namelijk te kiezen voor of tegen de boom van het leven, of de boom van de kennis van goed en kwaad. En hiermee staat Noach direct ook voor ons, die ook allemaal nakomelingen zijn van Adam. Ook in ons wordt zijn verhaal herhaald, ook wij staan elk moment van elke dag voor die ene belangrijke keuze: van welke boom eten we? In welk verhaal leven we?
Noach begint de film met groot vertrouwen in de Schepper. Hij zingt het meisje Ila in slaap met een lied over Gods beschermende aanwezigheid. Als Cham vraagt of hij zijn leven lang alleen moet blijven, zagt hij hem op de Schepper te vertrouwen. Hij heeft hen tot dat moment immers alles gegeven wat ze nodig hadden, precies genoeg. Zal hij dat niet altijd blijven doen, ook wat betreft Chams behoefte aan een levenspartner? Noach vertrouwt op God, dat is zijn keuze.
Maar op gegeven moment ziet Noach het kwaad waartoe mensen in staat zijn, en realiseert hij zich dat hijzelf ook tot dat kwaad in staat zou zijn. En zijn vrouw en zijn zonen ook. Ze zijn in essentie niet beter dan de nakomelingen van Kain. En in plaats van te blijven vertrouwen op God en niet te oordelen, spreekt hij nu wel een oordeel uit. Namelijk dat de hele mensheid moet eindigen, dat er voor de mens geen nieuw begin zal zijn. De nieuwe aarde moet een nieuw Eden worden, met alleen maar dieren (die immers geen moreel besef hebben, en dus nog steeds leven als in het paradijs). De mens verdient het om uit te sterven. Dat is Noachs oordeel. En hij is bereid hier heel ver in te gaan. Als zijn eigen geadopteerde dochter zwanger is, zweert hij haar kind te doden, als het een dochter is, die kinderen zou kunnen baren. De toevallige omstandigheid dat er geen vruchtbare vrouwen aan boord leken te zijn, heeft Noach nu geinterpreteerd als de wil van God, en hij accepteert niet dat die zou kunnen veranderen. Hij wil gerechtigheid. En in zijn ogen is de dood van de mensheid de enige manier waarop dat gegarandeerd kan worden, zoals hij ook de mensen doodde aan het begin van de film. Hij is bereid een van de grootste zondes ooit te begaan vanuit zijn eigen idee van rechtvaardigheid, namelijk het vermoorden van een onschuldige, waar zijn vrouw hem ook op wijst.

Heeft Noach het gelijk aan zijn kant? Is het inderdaad de wil van God dat de mensheid uitsterft? Noach heeft er geen oog voor dat Ila een tweeling heeft gekregen. Twee meisjes. Terwijl hij twee zonen heeft die nog geen vrouw hebben. Zei Noach zelf niet dat de Schepper zou voorzien in alles wat ze nodig hadden? Dat Cham daarom niet bezorgd hoefde zijn? Uit de geboorte van de zusjes blijkt dat God zich aan zijn belofte houdt! Hij heeft overal voor gezorgd! Hij geeft de mensheid een tweede kans. Noach niet.
Op dit moment maakt hij de keuze die Adam maakte door te eten van de boom van kennis van goed en kwaad. Wat was die boom? Wat was de kennis van goed en kwaad? Volgens Greg Boyd (in navolging van Diettrich Bonhoeffer) was dit het oordeel. De mens wilde niet slecht zijn. De mens wilde nog steeds goed zijn. Maar hij wilde zelf kunnen uitmaken wat dan precies goed was, en wat slecht. Dat geldt op dit moment ook voor Noach. Hij neemt de plek van God in wat betreft het oordeel. En hij tilt zijn hand met het mes al op, in een herhaling van een vaker terugkerend beeld in de film, dat van Kain die zijn hand met een wapen erin opheft boven zijn broer Abel. Dit is wat er gebeurt als de mens kiest voor het pad van de eigen gerechtigheid. Dit is wat er gebeurt als je rechtvaardigheid boven alles stelt.
Noach doet het ondenkbare uiteindelijk niet. Dat lijkt me geen ‘spoiler’, want anders zouden wij hier ook niet hebben gezeten met zijn allen. Hij ontdekt dat hij voor zijn kleindochters alleen maar liefde voelt en kust ze. Hij geeft het op zelf te moeten oordelen over goed en kwaad. Hij denkt dat hij God daarmee teleurstelt, dat hij gefaald heeft. Maar hij heeft juist gehandeld naar de wil van de Schepper. Die wil namelijk niet dat wij zelf oordelen over leven en dood, die wil dat wij op hem vertrouwen. Voor alles. En dus komt op dat moment de duif aanvliegen met de olijftak, een teken van vrede, van verzoening. En misschien (maar dit is wat vergezocht), misschien een verwijzing naar de boom van het leven. Leven in een verdronken wildernis, een belofte van een nieuwe aarde, een nieuw begin. En in dat opzicht inderdaad als Eden. Noach kan hier gezien worden als vooruitwijzing naar Christus - die in het Nieuwe Testament inderdaad wordt aangeduid als de nieuwe Adam, en die ook voor dezelfde keuze werd geplaatst. Vertrouwen op God, zelfs in het oog van vernedering en dood aan het kruis, of het recht in eigen hand nemen, de wereld aan zich onderwerpen en met het zwaard gerechtigheid brengen.

Noach had er uiteindelijk voor gekozen te leven in een verhaal van liefde in plaats van gerechtigheid. En dat was het verhaal van God, het verhaal dat God over zijn leven vertelde. Hij was immers zelf van de dood gered in de ark, waarvan God de deur sloot. Hij koos voor liefde, omdat God hem zijn liefde had laten zien. De broer met wie ik naar de film was, beschreef een inzicht dat hij kort geleden had verkregen. Als in de bijbel staat: 'Oordeelt niet en gij zult niet geoordeeld worden. En veroordeelt niet en gij zult niet veroordeeld worden' (Lucas 6:37) betekent dat niet dat wij moeten ophouden met oordelen, omdat er anders over ons geoordeeld zal worden. Het betekent niet dat we bang moeten zijn voor God. Het betekent dat God ons niet veroordeelt, en dat wij dus ook niet hoeven oordelen. Als we desondanks voor kiezen toch over anderen te oordelen, laten we zien dat we het paradigma van de genade niet accepteren, en kiezen we er zelf voor in termen van oordeel en veroordeling te blijven denken. Het verhaal van de slaaf wiens schuld was kwijtgescholden spreekt hierover. Hij accepteert niet dat er nu een nieuwe werkelijkheid is, waarin geen sprake is van oordeel, maar blijft andere mensen behandelen als schuldeiser. Uiteindelijk dwingt hij de koning om hem op dezelfde manier te behandelen: ‘Met het oordeel, waarmee gij oordeelt, zult u geoordeeld worden’ (Mat 7:2). Zo belangrijk is de keuze tussen deze twee manieren van leven, tussen deze twee verhalen. Tussen gerechtigheid en liefde. Tussen de boom van het leven en de boom van de kennis van goed en kwaad. En deze keuze maken wij telkens weer, elk moment van de dag.

Gedicht: Titanic

Titanic

De boeg is lek geslagen.
Diep onder mij bruist water,
vult ruimen, snijdt kamers af
van hun bewoners. Donker
als de aarde, koud als ijs.
Het komt de trappen op, drijft
ratten voor zich uit als vee
dat wordt geslacht. De pompen
hebben niet gewerkt. Schotten
faalden en het eind staat vast.
Slechts ogenblikken resten.

Bij de boten vechten mensen
om een plek. Door paniek
blind voor elkaar. Anderen
wachten op de dood, gelaten,
drinken whisky, lachen leeg.
Maar ik zwerf door de zalen:
voel het fluweel, zie kristal
dat fonkelt in het kaarslicht,
schone vormen in marmer
uitgehouwen. Het blijft mooi
ook al zinkt het dadelijk.

De radio blijft zwijgen.
Mijn voeten worden nat. Zee
klimt op langs het schuine dek.
Alles verdwijnt en achter blijft
slechts schuim op grauwe golven.
Toch is de diepte niet het eind.
Het gezonken schip keert terug
in glorie. Tentoongesteld
voor verwonderende ogen.
En in die nieuwe wereld wordt
mijn verhaal eeuwig bewaard.