zondag 17 juli 2011

Tijd voor een feestje (1)

Ik was vanmorgen in de kerk. Nu geloof ik dat de Kerk (met hoofdletter 'K') een realiteit is die onafhankelijk is van onze gebouwen en definities, en dat we deze realiteit overal ervaren waar we met 'twee of drie' samen zijn en het goede nieuws van Gods koninkrijk met elkaar delen. Maar vanochtend was ik weer eens naar de gemeente waar ik tot een jaar geleden bijna elke zondag kwam. Ik denk namelijk wel dat het goed is om op een regelmatige basis doelbewust samen te komen met andere gelovigen, en ik merkte dat ik dat de laatste tijd toch wel had gemist. En bovendien wist ik dat de zangdienst zou gaan over Gods grootheid in de schepping (geleid door wetenschapper/zangleider Cees Dekker) en dat de preek zou worden verzorgd door jongerenwerker Samuel Gerrets, met wie ik onder andere een liefde voor comicbooks en anime deel.
Ik moest wel wat overwinnen om weer in het gebouw binnen te stappen, na lang afwezig te zijn geweest. Toevallig (?) trof ik in de entree oud kringgenoten die een paar jaar geleden naar Vaassen waren verhuisd en deze ene zondag weer een keer in Delft waren, en bij de keuken stond een vriend van me op koffie te wachten, en ik kon naast hem zitten in de kerk. Het was een prachtige dienst. De aanbidding was inderdaad indrukwekkend, vooral omdat de zangleider beelden van de Hubbletelescoop en andere foto's van planeten en sterren bij de teksten projecteerde (waarbij ik mijn vriend naast me verbaasde met mijn astronomische kennis - 'Hee dat is de maan Europa! En dat is Io!').
En de preek was ook mooi - het thema was 'feest' - en ik denk dat het uniek was in de geschiedenis van deze kerk dat er op het podium een letterlijk Nederlands verjaardagsfeestje werd gevierd (compleet met chips en cola en verjaardagshoedjes). Het was hilarisch!

Maar de boodschap van Samuel was wel serieus - namelijk dat we het een beetje verleerd lijken te zijn om feest te vieren. De joden kunnen dat wel - ze hebben een kalender vol feesten! En wij zitten maar in een kringetje onze koffie te drinken ... De mooiste feesten, zei Samuel, zijn die feesten waarbij het karakter van de jarige, of de jubilaris, of het pas getrouwde stel, tot uiting komt en gevierd wordt - in de muziek, of in de speeches of in de stukjes, of gewoon door aan elkaar te vragen: "Hee, waar ken jij die en die eigenlijk van?"
Prachtig: ik denk dat de samenkomsten van de kerk ook bedoeld zijn als feesten (compleet met eten, als ik 1 Korintiers mag geloven) waarin de grootheid van God gevierd wordt, waarbij we aan elkaar vertellen wat Hij voor ons betekent, hoe we Hem hebben leren kennen, en waar Zijn karakter zichtbaar wordt. Het draait bij een feest niet om de bezoeker, maar om de reden waarom feest wordt gevierd. Dat maakt het avondmaal ook zo'n belangrijk onderdeel van het kerk. Jezus stelde het in, zodat zijn volgelingen aan Hem zouden denken als ze bij elkaar waren. Maar het was oorspronkelijk niet een statig ritueel, maar onderdeel van een maaltijd. Ik moest eraan denken toen bij het feestje op het podium chips en cola werden uitgedeeld. Brood en wijn zouden niet (of niet standaard) de aanleiding moeten zijn voor stille, zwaarmoedige overpeinzingen, maar zouden als het ware de 'smeerolie' moeten zijn van ons samenzijn, we zouden het avondmaal als een feest moeten vieren! Misschien inderdaad samen eten - zoals de eerste christenen dat deden. We hebben reden genoeg om feest te vieren - we vieren een goede boodschap!

Maar waarom ervaren we dan de reguliere kerkdienst zo weinig als een 'feest'? Ik zelf (ook al genoot ik van de dienst vanmorgen) zou het samenzijn niet als feest beschrijven, ondanks de feestelijke muziek en de boeiende preek waarbij veel werd gelachen. Als ik naar een concert ga, noem ik dat ook niet een feest. En als ik naar een cabaretvoorstelling ga, of een lezing, noem ik dat ook geen feest. Zulke bijeenkomsten hebben een ander karakter. Ze zijn eenrichtingsverkeer: van het podium naar de zaal. Oh, je kunt meezingen, en je kunt reageren op de toespraak, maar wat ontbreekt voor echte feestelijkheid is interactie. Het kan best zijn dat er tijdens een concert of een voorstelling een 'feeststemming' ontstaat. Maar dat gebeurt pas als de aandacht van de bezoekers niet meer op het podium is gericht, maar op elkaar. Als bijvoorbeeld het publiek gaat dansen, en als er opeens een polonaise wordt gehouden. Ik heb op deze blog eerder geschreven over de metafoor van de dans: bij dansen is er sprake van op elkaar reageren, elkaar aanvullen. Dans is in essentie iets relationeels, iets gemeenschappelijks. Ik denk dat daarom de joodse vieringen ook veel feestelijker zijn dan de onze: ze dansen erbij! Dat kan heel gestileerd en vormelijk zijn, maar er is in elk geval (ook al worden er rituelen gevolgd) interactie met elkaar. Een feest, of het nu een polonaise is tijdens een concert van Jan Smit, of een rituele dans op een Joodse bruiloft, ontstaat als mensen ophouden individueel met de muziek of de boodschap bezig te zijn, maar de muziek of de boodschap met elkaar gaan delen. Er ontstaat een geheel dat meer is dan de som van de delen - een gemeenschap, een community.
Samuel las tijdens zijn preek bijvoorbeeld een heel aantal reacties voor van twitteraars, die hadden gereageerd op zijn vraag 'Wat is er nodig voor een goed feest?' - de rode draad was toch: gesprekken, goede contacten, leuke mensen. Ik hoorde ook dat het uit onderzoek zou zijn gebleken dat mensen op een feest toch het meest genieten van gesprekken, en ik weet dat het in elk geval voor mij zelf geldt. Ik geniet ervan om met mensen te praten op een feestje. De mooiste momenten op mijn eigen verjaardagsfeestjes zijn als de meeste mensen al weer weg zijn en ik niet meer met eten en drinken heen en weer loop, maar als er nog een groepje van drie, vier of vijf over zijn. Dan zijn de goede gesprekken er opeens, gesprekken van hart tot hart, het ene moment oppervlakkig, het andere moment diepgaand. En je voelt je dan opeens met die anderen verbonden - je voelt je een gemeenschap. Alle andere aspecten die horen bij het feest (eten, drinken, muziek) ondersteunen de relaties, ze dienen er allemaal toe het onderlinge contact mogelijk te maken. Anders gezegd: het gaat tijdens het feest niet om het eten, het drinken of de muziek, het gaat om de mensen.

En dat is wat ik mis in de reguliere kerkdienst, hoe mooi de muziek ook is, en hoe mooi de preek ook is - ik mis de relatie, ik mis de interactie met mijn mede gelovigen, ik mis de dans. En daarom blijf ik erbij dat ik eigenlijk twee opties zie: of een vorm van relationele kerk/huiskerk, waarbij een kleine groep mensen bij elkaar komt, het leven samen deelt, en elkaar over Jezus vertelt - eventueel in combinatie met samen eten. Of een traditionele kerk waarbij de aanwezigen via de rituelen samen de liturgie vieren, samen opstaan, samen knielen, samen de woorden van het evangelie uitspreken - katholiek of orthodox of anglicaans. Want ook een gestileerde, rituele dans blijft een dans. De onderlinge verbinding is in beide vormen belangrijk. Zolang we maar niet in ons eentje naar het podium hoeven blijven kijken. Zolang er maar sprake is van echte gemeenschap. Dan is het feest.
Ik heb me voorgenomen om kortere berichten op mijn blog te gaan schrijven, daarom houd ik het voor nu hierbij. Later deze week hoop ik te schrijven over een tweede aspect dat Samuel in zijn preek aanhaalde, namelijk dat bij een echt gezellig feest niet een enkel persoon al het werk hoeft te doen (omdat die dan niet van het feest kan genieten), maar iedereen iets bijdraagt ...

7 opmerkingen:

  1. Heel herkenbaar, Johan, deze twee genoemde aspecten, in mijn eigen kerk, maar ook in veel andere. Het is gericht op wat er op het podium gebeurt, en daarmee wordt het vrijblijvend, consumerend, beschouwend. En het is geen feest, geen gebeuren, wat je ondergaat, wat je raakt, wat je meeneemt, wat je in beweging zet, wat je aandacht richt op de anderen.
    Je komt er mee weg, je laat het achter bij de deur, hier en daar een groet, dan de koffie, en het is weer 'voorbij'.
    Maar ja, constateren en herkennen is één, maar dan? Wat kunnen we er met z'n allen aan veranderen, aan doen, als niet iedereen het ziet? Als de rituelen en de vorm belangrijker zijn geworden dan het levensveranderende kracht die Liefde heet. Huiskerken beginnen?
    Ik weet het even niet meer, moet ik zeggen. Ik droom nog een beetje, ik verlang, ik deel mijn verlangens, maar krijg nog erg weinig respons.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Anton, dank je wel. Jouw omschrijving ken ik ook - en wat we eraan kunnen doen, weet ik niet! Als ik het wist zou ik niet in dit 'tussenstadium' zitten, waar ik nu verkeer. Ik heb wel ideeen, of laat ik het liever 'verlangens' noemen. Ik heb 'idealen'. En omdat ik idealist ben, trek ik mij er weinig van aan of die idealen wel uitvoerbaar of realiseerbaar zijn. De reis naar meer begint met het verlangen naar meer. De reis naar gemeenschap begint met verlangen naar gemeenschap. De reis naar het Koninkrijk begint met verlangen naar het Koninkrijk, hoe onrealistisch dat ook moge lijken.
    Ik denk eerlijk gezegd dat jouw houding blijkens je reactie een mooie is: je verlangt, terwijl je weet dat je het zelf niet kunt realiseren. Volgens mij is dat een positie van waaruit je open kunt staan voor wat God wil geven.
    Ondertussen hoop ik weer vaker naar de kerk te gaan. Misschien ook andere kerken in Delft te bezoeken. En te genieten van de relaties online en offline waarin ik wel iets merk van het 'feest'.

    Johan

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Ik moet eerlijk zeggen dat het eenrichtingskarakter van de meeste kerkdiensten mij precies past. Feesten zoals jullie ze beschrijven, zijn vast heel aardig voor sociaal vaardige personen. Niet voor mij. Tijdens de kerkdienst kan ik nadenken en zingen over God en, via de woorden van een broeder, met Hem praten. Bij het koffiedrinken erna ben ik echter meteen uit mijn element en voel ik me incapabel en buitengesloten, zelfs als iemand met me praat. Zo'n vormeloze gemeenschap is niet mijn ding.
    Mijn verjaardagen vier ik het liefst alleen, aan zee of in een boekwinkel of bibliotheek. De meeste mensen zullen een sociaal wenselijk antwoord geven op de vraag: "Wat is een goed feest?" Ik vermoed echter dat eerlijke antwoorden een wel heel divers beeld zouden geven. Sommigen zouden zelfs het woord 'voetbal' erin verwerken...

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Onze kerk 'Kerk van de Nazarener', Vlaardingen, kent zo'n 60 huiskerken om elkaar niet uit het oog te verliezen.(2000 leden- of vrienden) We zijn allemaal gewone mensen in onze kerk, zondaars, ja, maar gerechtvaardigde zondaars, de meesten accepteren elkaar wel, dus iedereen, ook lesbi's en homo's, zwervers, verslaafden, uitgekotsten, zijn van harte welkom en als iemands zonden zijn vergeven en hij gelooft dat dan bekeert hij of zij zich uit dankbaarheid voor het nieuwe leven.Vaak met vallen en opstaan krijgt hij dan kracht om de zonde niet meer te doen. De 'oude mens'echter geeft zich zo maar niet gewonnen.... een levenslange strijd. Vijftig procent van onze leden of vrienden komen uit de wereld en hadden geen notie van het evangelie.
    Dus gelooft het evangelie dat God liefde is,dat God goed is, dat Hij ons persoonlijk liefheeft ondanks al onze zonden.Dat de gerechtigheid van Christus op ons conto wordt bijgeschreven. Dat we dus niet meer bang (voor God) hoeven te zijn, de liefde drijft de vrees uit...als dat geen feest is in de kerk....
    (zie ook jouw bijdrage 9 februari 2010 'Het zwerversevangelie'van Brennan Manning.'The Ragamuffin Gospel' oorspronkelijke titel.
    (abernie.blogspot.com)

    BeantwoordenVerwijderen
  5. Hallo Daphne,

    Dank je wel voor je reactie.
    Je hebt gelijk: mensen zitten verschillend in elkaar. En die verschillen zijn goed. Ik ben dit gaan begrijpen toen ik me bezighield met de persoonlijkheidstest MBTI - Meyers Briggs Type Indicator. Het eerste punt van deze test is Introvert versus Extravert. Niet als in: verbaal aanwezig, maar: waar krijg je energie van? Sommige mensen krijgen energie van in hun eentje te zijn, en hebben dat nodig om op te laden. Anderen ontlenen hun energie juist aan het gezelschap van anderen. En dat is allebei goed. Ikzelf heb ook 'oplaadtijd' nodig - en in grote gezelschappen voel ik me ook vaak verloren (als na de kerkdienst 600 man naar beneden gaat om koffie te drinken voel ik me niet op mijn gemak, dan zoek ik een stil hoekje op of ga snel naar buiten - ik zit liever met een of twee anderen bij de Coffee Company). Voor introverte mensen is het vaak moeilijk in de kerk - maar vooral door de manier waarop de (evangelische) kerk is vormgegeven, denk ik. En ook introverte mensen verlangen naar relatie/gemeenschap/communicatie - anders zou je niet op mijn blog reageren, toch? Ook lezen is een vorm van communicatie (ik citeer uit de film Shadowlands: 'We read to know we're not alone'). Mijn punt was niet dat iedereen van drukke feestjes zou moeten houden, maar dat het gaat om een gedeelde ervaring. En dat beleeft iedereen op een andere manier, denk ik. En daar zou ruimte voor moeten zijn. Hoe dat er in de praktijk moet uitzien weet ik niet. Ik ben idealist - dus door de vraag of iets praktisch uitvoerbaar is laat ik me niet tegenhouden :-)!

    Johan

    BeantwoordenVerwijderen
  6. Hallo Hans,

    Dank je wel voor je reactie! Leuk dat je mijn blog gevonden hebt. Wat je beschrijft van de kerk van de Nazarener is inderdaad feestelijk. Het echte feest is gebaseerd op nieuws dat zo goed is dat je er wel van moet dansen - muziek die zo 'swingt' dat je niet stil kunt blijven zitten. Als je gaat dansen omdat het 'moet' of omdat het van je verwacht wordt, blijft het stijf en ongemakkelijk. Maar als je geraakt bent door het ritme (zoals in The Message wordt vertaald uit Mattheus 11: 'Het ongedwongen ritme van de genade') ga je vanzelf bewegen.
    Daarom zou het goede nieuws in de kerk gebracht moeten worden - het echte goede nieuws - keer op keer op keer. Dat is wat mensen motiveert om met elkaar uit het geloof te leven.

    Johan

    BeantwoordenVerwijderen
  7. Hans heeft wel een goed punt: acceptatie is de sleutel. Als het volkomen wordt geaccepteerd dat sommige mensen zich terugtrekken in een stil hoekje met een paar goede vrienden, of bij de kinderen op de grond gaan zitten om mee te spelen, of een boek pakken en voorlopig niet meer opkijken...dan heb je wel een basis voor een feest voor iedereen. Maar acceptatie is een schaars goed, en het vertrouwen erop nog meer.

    Misschien kan Johan zijn ideaalbeeld van een kerkfeest een tikkie bijstellen naar: ruimte voor interactie en samen delen, in alle gewenste vormen - en de vrijheid om gewoon erbij te zijn en dat niet te doen?

    BeantwoordenVerwijderen