Filmbespreking: What Dreams May Come

Toen een paar maanden geleden het nieuws bekend werd dat komiek en acteur Robin Williams zelfmoord had gepleegd, kwam dat als een grote klap. Ik was er meer van onder de indruk dan van de dood van Michael Jackson eerder, maar ik ben dan ook meer een film- dan een muziekliefhebber, en waardeerde Robin Williams erg vanwege zijn rollen in onder andere Alladin, Dead Poets Society, Good Will Hunting en ga zo maar door. Bij het kijken van What Dreams May Come moest ik weer denken aan zijn dood. Niet omdat zijn rol in deze film nu zo memorabel is. Hij speelt een sympathieke hoofdpersoon, en brengt zijn verbazing en vastberadenheid goed, maar het is geen rol waardoor hij zal blijven voortleven. De film zelf lijkt ook al in de vergetelheid te raken, en buiten enkele prachtige visuele effecten na (de geverfde tuin, de stad aan de overkant, de vlakte van de hel - allemaal ingegeven door romantische kunst) is dat mijns inziens niet onterecht. Een filmmaker als Christopher Nolan maakte met Inception al een veel bevreemdender beeld van een andere werkelijkheid, waardoor deze toch als zoet en oppervlakkig blijft hangen (zoals ook de romantische kunst waarop de beelden van het paradijs zijn gebaseerd uiteindelijk gekunsteld aanvoelen). Het geschetste beeld van de hemel acht ik ook theologisch zwak, alhoewel ik in de film wel mooie metaforen zag, maar daarover later meer. Nu terug naar de dood van Robin Williams. Daar moest ik aan denken, omdat deze film over zelfmoord gaat. En dat zijn karakter in de film zijn vrouw voorhoudt dat ze moet kiezen voor het leven. Het is ironisch dat Williams zelf in een zo duister gat terecht is gekomen, dat hij zelf die boodschappen niet meer kon horen en koos voor zelfdestructie in plaats van hoop. De film zelf toont ook hoe diep de wanhoop moet zijn voor iemand zo’n keuze maakt, en ik bedoel dus geen verwijt aan Williams. Zijn dood is een voortvloeisel uit onze menselijke toestand, waarbij we ons op onszelf teruggeworpen voelen en niet kunnen geloven dat we waardevol zijn, of geliefd. Maar dat betekent niet dat we niet waardevol zijn en dat we niet geliefd zijn.

Williams speelt Chris Nielsen, een arts die gelukkig getrouwd is met kunstenares Annie. Bij een auto-ongeluk komen hun beide kinderen om het leven. Die klap brengt Annie zo van slag dat ze in een psychiatrisch ziekenhuis moet worden opgenomen. Er dreigt een scheiding aan te komen, maar Annie kiest ervoor om de draad weer op te pakken. Vier jaar later sterft Chris echter in een auto-ongeluk. Aan gene zijde van de dood wordt hij opgewacht door Albert, een oude vriend, die hem vertelt dat hij in de hemel is. Een hemel die er precies uitziet als een schilderij dat zijn vrouw heeft gemaakt (en zelfs bestaat uit verf). Voor hij ervan heeft kunnen genieten, krijgt hij te horen dat Annie is gestorven. En omdat ze niet gelooft dat ze er mag zijn, is ze in de hel terechtgekomen. Chris krijgt te horen dat hij dat maar moet accepteren, omdat niemand ooit uit de hel is teruggebracht. Maar hij steigert. Accepteren dat de vrouw die hij zijn hele leven heeft liefgehad, met wie hij al een keer door een hel was gegaan, die zijn leven was, voor eeuwig pijn zou lijden? Dat is hij niet van plan. Dus begint hij samen met Albert aan een reis naar de diepte om haar te gaan zoeken. Ondertussen moet hij ook de waarheid over zijn kinderen onder ogen zien, want waarom heeft hij hen in de hemel eigenlijk nog niet ontmoet?

De eerste aanwijzing dat deze film niet alleen maar te lezen is als een oppervlakkige ‘wish fulfillment’ van een Westers ideaal van het leven na de dood, was voor mij de naam van de schrijver van het oorspronkelijke verhaal. Richard Matheson. Hij is bekend als schrijver van onder andere The Omega Man, The Shrinking Man en nog veel andere verhalen (ik heb een interessante bundel SF-verhalen van hem in de kast staan). Zijn verhalen zijn meestal niet conventioneel, en zijn altijd op meerdere niveaus te lezen. Ik zie geen reden waarom dat met dit verhaal niet het geval zou zijn. (En de elementen waar ik me aan ergerde (het reïncarnatieaspect) leken er zo aan de haren bij te zijn gesleept, dat ik ervan uitga dat die niet bij het oorspronkelijke verhaal hoorden).
En een eindje op weg in de film wordt het zelfs geëxpliciteerd. Chris vraagt zijn begeleider Albert waar God eigenlijk is. Hij heeft hem namelijk nog niet ontmoet. Albert antwoordt: ‘Daarboven. En hij roept naar ons dat hij van ons houdt, en vraagt zich af waarom wij hem niet kunnen horen.’ Het lijkt eerst bedoeld als makkelijke oplossing om God buiten beeld te houden, maar niet veel later roept Chris hetzelfde tot zijn vrouw: ‘Ik houd van je!’. Maar ze hoort hem niet, gooit terpentine over een schilderij heen en zakt wanhopig in elkaar. En Chris ook, want waarom lukt het hem niet zijn liefde te communiceren? De parallel tussen deze twee scenes, zo kort achter elkaar, wijst erop dat hier het thematische hart van de film ligt, wat Richard Matheson wilde aanstippen: wat kun je doen om iemand ervan te overtuigen dat je van hem of haar houdt, als de ander je niet kan horen? Moet je dat maar accepteren en je rug naar die ander toekeren?
Ik werk op de communicatieafdeling van een organisatie, en daar heb ik wel eens de stelregel gehoord: als er iets misgaat in de communicatie en de ander heeft je niet begrepen, dan is dat niet de verantwoordelijkheid van de ander, maar van jou als degene die communiceert. Dan moet je je communicatie aanpassen. En dat is wat Chris doet. Toen hij en zijn vrouw nog leefden, dreigde hij haar ook al kwijt te raken. Zij beschuldigde hem er toen van dat hij niet bij haar was gebleven in haar verdriet, maar dat hij was gevlucht in zijn werk. En hij gaf haar gelijk. Daarom draait hij zich nu niet van haar af, maar gaat haar achterna, tot in de diepte van de hel. Als hij haar daar uiteindelijk aantreft, lukt het hem niet haar te overreden. Zijn argumenten vallen op dove oren. Ze herkent hem zelf niet. Dus besluit hij bij haar te blijven, en haar lot te delen. Hij blijft naast haar zitten, alleen om van haar te houden, zelfs al blijft zij tegen hem schelden, blijft ze hem slaan, blijft ze hem pijn doen. Zelfs al zou hij zelf dan ook verloren zijn. Hij zal zich nooit meer van haar afkeren.
Dat is precies hoe God ervoor gekozen heeft zijn liefde te communiceren naar de mensen die niet konden horen hoe hij zijn liefde voor hen uitschreeuwde. Hij heeft hen opgezocht, is bij hen komen zitten, en accepteerde zelfs hoe zij zich op hem uitleefden. Hij vergaf hen alles, omdat ze niet wisten wat ze deden. Tot zijn dood aan toe. ‘Hij opende zijn armen wijd aan het kruis’, zegt een regel in de Anglicaanse liturgie, heel mooi. Natuurlijk is het niet toevallig dat de hoofdpersoon van deze film ‘Chris’ heet. ‘Christy’ noemt zijn vrouw hem zelfs. Duidelijker kan het niet. Jezus Christus is Immanuel, God met ons. En hij heeft laten zien nooit zich van ons af te keren, zelfs niet als wij hem doden. Daar was het hem om te doen, al vanaf het begin. Niet om ons te straffen.
Albert zegt het tegen Chris: ‘Het is geen oordeel, geen rechtspraak’. Het is een gevolg. De mensen die niet de liefde van God ervaren, hebben (met de woorden van C.S. Lewis) zelf de sleutel omgedraaid aan de binnenkant van het slot. De liefde van God is namelijk niet veranderd. Ze zijn op zichzelf gericht en kiezen er kennelijk niet voor open te staan voor de ander, door zelfzucht of wanhoop. Dat is de straf - het wordt in de film ook gezegd: hun leven op Aarde was al tot een hel geworden. Zelfs de uitsluiting van mensen in het paradijs in Genesis 3 is niet te lezen als straf. God voorkomt dat de mens, die zo graag als God wilde worden en zichzelf dus centraal stelde, eeuwig zou blijven leven. Want dan zou de mens eeuwig zo op zichzelf gericht zijn, gebukt onder schaamte en de breuk met de ander. Hetzelfde verhaal uit Genesis suggereert dat de mens religie kan aangrijpen als alternatief om goed over zichzelf te denken, maar dat het vervullen van religieuze plichten niet helpt om te ontsnappen uit de eenzaamheid van het als God willen zijn - zie het verhaal van Kain. In de film komt een omgekeerd kerkgebouw voor - een treffend beeld hoe wij dat wat bedoeld is om de liefde van God te leren kennen, vervormen tot iets wat alleen ons eigen ego dient. De enige ontsnapping uit deze spiraal waarin wij wij onszelf verliezen is door de dood. We gaan verloren omdat we zo aan onze wanhoop of juis ego willen vasthouden, en kunnen alleen gered worden als we onze hand durven openen. Als we liefde toelaten. Daarop volgt de opstanding (wat in de film ook wordt gesymboliseerd, met beelden van water en onderdompeling, die met de doop en dus de dood zijn te associëren).

Voor ons die opgegroeid zijn in de westerse theologie klinkt dit allemaal vreemd, onwerkelijk. Wij denken namelijk van jongs af aan dat God zich aan een wet moet houden, en een soort ‘smetvrees’ heeft, dus dat hij zich wel van ons af moet keren als wij tekortschieten. Hij kan niet meer van ons houden, als wij niet perfect zouden zijn. En we zien het werk van Jezus (die in ons beeld vaak een heel ander karakter heeft dan God zelf) als een plaatsvervangend offer. God leeft zijn afkeer (smetvrees of ‘wettelijke straf’) uit op een onschuldige tussenpersoon (zijn eigen kind nota bene), en doet dan alsof wij die persoon zijn. Door zo te doen alsof (wij ‘staan in de positie van Christus’, of ‘God ziet ons in Christus’) kan God ons toch in zijn aanwezigheid accepteren. Maar hij kan niet werkelijk van ons, onvolmaakte mensen, houden. O wee als wij niet beschermd waren door het bloed van Jezus, dan zou hij ons wel raken met eeuwige toorn. Het is dus aan ons om ons te bekeren en ons achter het offer van Jezus te scharen, willen we kunnen zeggen dat God van ons houdt (niet van ons, maar van ons ‘In Christus). En we moeten ons best doen daar niet van achter vandaan te komen.
Gisteravond, toen ik deze film bekeek, werd ik voor het eerst echt boos om dit beeld van God. Echt boos. Het is toch van de zotte dat een man ervoor kan kiezen zijn vrouw te blijven liefhebben, ook als ze psychisch ziek is en hem uitscheldt, of ouders alles doen om in contact te blijven met hun kinderen, maar dat God zijn schepselen zomaar zou laten vallen als ze een fout maken, pijn hebben, of zich van hem afkeren. Het kan toch niet zo zijn dat God zo wankelmoedig is? Dat hij zegt van mensen te houden, maar er niets voor over heeft ze die liefde te laten ervaren? Het zou toch bizar zijn als God ons alleen maar zou accepteren als we ‘on our best behaviour’ zijn, en het hem niets zou kunnen schelen als we onszelf ‘verloren’ laten gaan? Gods liefde zou dan toch puur voorwaardelijk zijn, en geen ‘liefde’ mogen heten? Dan zou God toch meer een nare werkgever zijn, of slechte tiran? Zo’n God zouden we toch niet moeten willen dienen? Ik denk dat we hier echt boos om mogen, nee, moeten worden, want dit Godsbeeld doet totaal geen recht aan wie God is, en is dus eigenlijk zelfs godslasterlijk.
Wie God is, is voor eens en altijd zichtbaar geworden in Jezus, die mens werd, zich identificeerde met zieken en zondaars, en zich zonder protesteren aan het kruis liet nagelen om bij ons te zijn in onze dood. God die zich niet van mensen afkeert, ook niet als zij zich wel van hem afkeren. Die zich bij hen voegt en hen toeroept dat Hij van hen houdt, ook als zij weigeren naar Hem te luisteren. Die hen zelfs opzoekt in de dood, want die vormt voor Hem geen beperking. Dit is een heel ander Godsbeeld, maar wel een met diepe wortels in de christelijke traditie. Namelijk de Oosterse traditie. Kijk maar eens naar deze video waarin een Oosters Orthodoxe priester het verschil uitlegde tussen het reddingsverhaal uit de Westerse en dat uit de Oosterse traditie.

Inderdaad, God is in deze film niet in beeld gebracht, en Jezus ook niet. Maar zij worden wel zichtbaar in Chris/Christy als hij nederdaalt ter helle, en zijn vrouw daar niet alleen laat, zoals hij ook zijn kinderen overtuigt van zijn liefde en zijn respect voor hen als individu. Een krachtig beeld, dat ik op dit punt in mijn geloofsreis goed kon gebruiken. Net als Annie in deze film vind ik het moeilijk echt te geloven dat ik geliefd ben, dat iemand van mij kan houden, zoals ik ben. Zelfs als mijn vrouw me vertelt dat ze me knap vindt, en lief, en begripsvol, en moedig, lijkt het alsof ze het over een ander heeft en niet over mij. Ik vind namelijk zelf dat ik meer moet doen en beter moet zijn, voor ik geaccepteerd kan worden. Daarom heb ik dit soort verhalen nodig, om me ervan te overtuigen dat God daar in elk geval niet zo over denkt. Hij zoekt me op, ook al ben ik kritisch op mezelf en ongelukkig in mijn zelfafwijzing. Hij accepteert mijn frustratie, niet maar even, maar zo lang als nodig is tot uiteindelijk zijn liefde tot me gaat doordringen.

En nee, als lezer van N.T. Wright (en als bijbellezer), moet ik natuurlijk zeggen dat ik het in deze film geschetste beeld van het leven na de dood niet overtuigend vind. De bijbelse argumenten voor het geloof in de opstanding en het leven op de nieuwe Aarde ga ik hier niet herhalen (zie daarvoor dit blogbericht), maar ik werd hier ook aan herinnerd door de scene in de film waarbij Chris voor het eerst in de hemel is. Zijn vriend Albert vertelt hem dan dat hij een universum voor zichzelf alleen heeft, dat hij met zijn gedachten kan besturen. Alles is zoals hij bedenkt dat het moet zijn. Er hangt een vogel in de lucht, die pas gaat vliegen als Chris daartoe opdracht geeft. En ik dacht: dat zou voor mij helemaal niet de hemel zijn. Een universum dat ik bij elkaar zou hebben bedacht, zou tam, saai en voorspelbaar zijn. Ik zou alles al van te voren weten, en als ik bewegende wolken zou willen zien zou ik daar zelf voor moeten zorgen. Ik denk dat het bij de ervaring van schoonheid onontbeerlijk is dat het object een onafhankelijk bestaan heeft buiten jezelf. Dat je wordt geconfronteerd met iets echts, iets waars, iets eigens. Iets waar je een relatie mee zou kunnen hebben. Want ook liefde wil een object buiten zichzelf (denk aan de film Inception waarin de hoofdpersoon uiteindelijk ook geen relatie aangaat met de ideale vrouw in zijn droom, want die heeft niet alle kleine imperfecties van de echte vrouw. Hij wil een echt persoon kunnen liefhebben). En dat is waarom onze hoop die is van een opstanding en een vernieuwing van de schepping, in al zijn concreetheid. Misschien dat in dit licht het ‘reïncarnatie-einde’ positief is uit te leggen: als een opstanding in een nieuwe wereld. Geen fantasierijk, maar een echte wereld, waar echte schoonheid en echte liefde mogelijk zijn en blijven. Ik geloof dat Robin Williams die wereld ook zal kennen, want zoals zijn karakter dat in de film deed, zal God zich bij hem voegen in zijn wanhoop, en hem net zo lang liefhebben tot hij die liefde kan ontvangen. Gods liefde is namelijk nog veel groter dan die van Chris.

Het einde van de wil 3: het oordeel van de genade

Ik herinner me het plaatje uit een geschiedenisboek dat ik als kind las. Het ging over Egypte en wat de mensen daar geloofden over het leven na de dood. Er was een man doodgegaan. Zijn lichaam werd gebalsemd en hij werd in een kleine piramide begraven. Vervolgens stond de overleden persoon voor een grote weegschaal. Daar werd zijn hart gewogen tegen de godin Ma'at, de belichaming van waarheid en gerechtigheid (gesymboliseerd door een struisvogelveer). Hoeveel goede daden had hij verricht? Hoeveel kwaad had hij gedaan? Als hij te licht bleek te zijn, werd hij gevoed aan de verslinder, Ammit, een beest een deel krokodil, een deel nijlpaard en een deel leeuw was. Als hij zwaar genoeg was, mocht hij met Osiris mee naar het gelukkige leven aan de andere kant van de dood. Veel christenen hebben hetzelfde beeld voor ogen als de bijbel spreekt over het oordeel.
Het is een kenmerk van veel religies: het idee dat er na de dood over het leven van de mens wordt geoordeeld. Het idee dat wat mensen in dit leven hebben gedaan (of niet gedaan) wordt vergeleken met een bepaalde standaard, en dat op basis daarvan hun eeuwige lot wordt vastgesteld. Het beeld van een weegschaal is heel toepasselijk. Aan de ene kant liggen de goede werken, aan de andere kant de zonden: naar welke kant slaat de balans door? Er zijn twee mogelijkheden: hel of hemel - en wat je gedaan hebt tijdens je leven bepaalt waar je terechtkomt.
Ik heb me laten vertellen dat bijvoorbeeld moslims op zo’n manier denken over het oordeel. Maar ook veel moderne mensen geloven hierin, ook al zouden ze het niet letterlijk zo verwoorden. Maar als ze zeggen dat mensen die ‘goed hebben geleefd’ of ‘niemand kwaad hebben gedaan’ wel naar de hemel zullen gaan (en er tegelijk van uitgaan dat mensen als Hitler en anderen wel naar de hel moeten omdat ze zo slecht zijn), laten ze zien er volgens hen aan de eeuwigheid een bepaalde afweging voorafgaat. Zelf zullen ze natuurlijk altijd van zichzelf geloven dat ze tot de eerste categorie behoren (de mensen die wel ‘goed genoeg’ zullen zijn). Het laat ze goed over zichzelf denken. Ze hebben geen reden hun gedrag onder de loep te nemen, zich in te laten met God of met de kerk (het idee dat er ‘iets’ is, is wel genoeg), of compassie te hebben met mensen die het er nu eenmaal zelf naar hebben gemaakt dat de weegschaal voor hen anders doorslaat.
Maar het beeld van de weging op basis van iemands leven kan ook worden gebruikt om mensen slecht over zichzelf te laten denken. Denk aan de schilderingen over het laatste oordeel van iemand als Michelangelo. God die op zijn troon zit. Aan zijn rechter hand de hemelse dreven waar de heiligen, de martelaren en de geestelijken worden toegelaten. Aan zijn linkerhand helse taferelen waar de hordes zondaars, onbekeerde mensen, aan worden overgeleverd (waarbij de schilder zijn fantasie heeft uitgeleefd op de meest wrede martelmethodes). En waar je terecht komt laat de rechter koud: als je naar de hemel had willen gaan, had je tijdens je leven maar meer moeten doen, harder moeten werken, meer geven aan de kerk, strenger geloven. De kerk kan deze beelden gebruiken om mensen te manipuleren zodat ze doen wat de kerk wil dat ze doen. In feite wordt er ook zo weer ingespeeld op de angst voor de dood, die mensen in slavernij gebonden houdt.

De bijbel spreekt inderdaad over het oordeel. Als Paulus in Handelingen 17 het evangelie uitlegt, zegt hij dat Jezus is aangewezen om een rechtvaardig oordeel over de wereld te vellen, en dat God dat bewezen heeft door hem uit de dood op te wekken (v31). Het bijbelboek Openbaringen laat alle levenden en doden verschijnen voor de rechterstoel van God, waar de boeken worden geopend en het oordeel wordt uitgesproken. Jezus spreekt er zelf ook over in Mattheus 25, in de gelijkenis van de schapen en de bokken. Op de laatste dag zal Hij de schapen en de bokken scheiden. De schapen (kennelijk de goede mensen) zullen het eeuwige leven binnengaan, de bokken zullen tot de eeuwige duisternis worden veroordeeld (die was gemaakt voor de duivel en zijn engelen). Gospelzanger Keith Green heeft van dat bijbelgedeelte een aansprekend lied gemaakt. Met een vrolijk pianodeuntje (hij kon spelen!), een humoristische tekst (de verontschuldigingen van de ‘bokken’ met hun redenen waarom ze niet de armen hadden geholpen of de zieken hadden bezocht, waren hilarisch ‘Maybe the Lord is hungry now? One of the angels, get the lord a hamburger and a coke!’) en een verbolgen Jezus die woedend uitbarste: ‘Depart from me!’. En het eindigde met de conclusie: ‘Remember, the only difference between the sheep and the goats was what they did, and didn’t, do!’ Whoa! Dat maakte nogal indruk toen ik het voor het eerst hoorde op een christelijk zomerkamp. Ik voelde me direct schuldig, want ik wist dat ik niet genoeg deed. Ik was nooit naar een gevangenis gegaan, had nooit iemand kleren gegeven of eten aan iemand die arm was. En het beeld bleef me achtervolgen, want ik kon nooit zo goed zijn als die schapen, ik gedroeg me eerder als de bokken.
Gelukkig geloofde ik dat Jezus voor mijn zonden was gestorven en dat mijn zieleheil niet afhing van wat ik deed of niet deed (maar wat bedoelde Jezus dan met die gelijkenis?). Dat betekende niet dat ik me opeens zeker voelde. Ik kende namelijk ook bijbelgedeeltes zoals 1 Korintiers 3:10-15: “Laat ieder erop letten hoe hij bouwt ... Of er op dat fundament nu verder wordt gebouwd met goud, zilver en edelstenen of met hout, hooi en stro, van ieders werk zal duidelijk worden wat het waard is. Op de dag van het oordeel zal dat blijken, want dan zal het door vuur aan het licht worden gebracht. Het vuur zal laten zien wat ieders werk waard is. Wanneer iemands bouwwerk blijft staan, zal hij worden beloond. Wanneer het verbrandt, zal hij daarvoor de prijs betalen; hijzelf zal echter worden gered, maar door het vuur heen.” Ook al was mijn eeuwige bestemming veilig gesteld, mijn positie in de hemel hing kennelijk nog steeds af van wat ik deed. Zoals ik het zag kon ik twee dingen doen. Ik kon zelfzuchtig zijn en de dingen doen die ik graag wilde - dat zou hout, hooi en stro zijn. Of ik kon geestelijk zijn en doen wat Jezus van mij vroeg -bijbelstudie, bidden, evangeliseren, samenkomsten bezoeken, et cetera - en dat zou goud, zilver en edelstenen blijken te zijn. Als perfectionist mocht ik van mezelf natuurlijk niet onvolmaakt blijken te zijn, ik zou mezelf nooit vergeven als een deel van wat ik deed door het vuur verbrandde. Dus werkte ik me uit de naad - letterlijk: zoals ik al zei, ik werd er overspannen van.

Door mijn overspannenheid werd het mij pijnlijk duidelijk dat mijn wil tekortschoot. Dit wordt bevestigd door het recente onderzoek naar ‘ego depletion’. Wij kunnen niet door onze eigen vastbeslotenheid de weegschaal naar de ene of de andere kant laten doorslaan. We kunnen niet maar beslissen dat we voortaan met goud, zilver of edelstenen bouwen, en niet met hout, hooi en stro. Het oordeel aan het eind van de tijd zal geen ‘triomf van de wil’ zijn, we zullen onszelf niet kunnen feliciteren dat we in de hemel zijn toegelaten, of onszelf verwijten dat we naar de hel worden verwezen (‘Had ik maar beter mijn best gedaan’).
Zoals Jezus in zijn leven, in zijn wonderen en in zijn gelijkenissen de verwachtingen van de religieuzen van zijn tijd op hun kop zette, zo weigert hij het algemene menselijke idee van het oordeel te bevestigen. Voor hem geen ‘voor wat, hoort wat’. Jezus spreekt subversief over het oordeel. Hij zegt in Johannes 3 dat hij niet in de wereld is gekomen om te oordelen. Hij is gekomen om te laten zien dat God de wereld liefheeft. Mozes zette in de woestijn een koperen slang op een stok, een teken dat God leven gaf aan de door slangen gebeten mensen. Het was voor iedereen zichtbaar. Mensen hoefden er alleen maar naar te kijken om van hun vergiftiging genezen te worden. De enige manier om in het Israelitische legerkamp te sterven, was als je niet WILDE kijken naar de slang, als je bewust je ogen afwendde, als je weigerde afhankelijk te zijn van God voor je herstel. Net zo is Jezus gekomen om voor iedereen het zichtbare teken te zijn van Gods liefde. Je hoeft er niks voor te doen om het eeuwige leven te ontvangen, je hoeft alleen maar te accepteren dat God het zomaar geeft. De enige manier om dood te blijven is door je ogen gesloten te houden, door je bewust de andere kant op te keren, door te weigeren van God afhankelijk te zijn. Daarom kan Jezus zeggen: “Dit is het oordeel: het licht kwam in de wereld en de mensen hielden meer van de duisternis dan van het licht” (Johannes 3:19).
Het subversieve aan het oordeel zoals dat in de bijbel beschreven staat, is dus dat iedereen al is vrijgesproken - goeden en slechten. Het ego, de wilskracht van mensen heeft daar niets mee te maken. Sterker nog, het ego, de wilskracht van mensen is wat hen ertoe brengt buiten het feest te willen blijven, in de duisternis, met de gevallen engelen die ook niet van God afhankelijk wilden zijn. Zoals C.S. Lewis zegt: de deur van de hel zit aan de binnenkant op slot.

Dit is precies wat Jezus laat zien in zijn gelijkenis over de schapen en de bokken. Robert Farrar Capon (ja, inderdaad, hij weer. Maar wees gerust, voorlopig is dit de laatste keer dat ik hem aanhaal) geeft een adembenemende interpretatie van deze gelijkenis in het derde deel van Kingdom, Grace, Judgment. Het eerste wat hij stelt is dat de schapen en de bokken allebei al tot de kudde van de herder behoorden (Het was in die tijd namelijk niet ongebruikelijk dat mensen zowel schapen als geiten hielden!): “The Good shepherd lays down his life for the sheep. But he lays down his life for the goats as wel, because on the cross he draws ALL to himself. It is not that the sheep are his but the goats are not; the sheep are his sheep and the goats are his goats.” Van God uit is er dus al een relatie, waar het vervolgens om gaat is of mensen dat willen accepteren.
Vervolgens wijst hij erop dat de ‘schapen’ in deze gelijkenis niet naar de hemel gaan omdat ze zoveel goede werken hebben gedaan. Wat ze deden, deden ze namelijk helemaal niet als goede daden. Het was geen zelfopoffering van ze. Ze deden het niet om bij God in een goed blaadje te komen. Daarom zijn ze ook verbaasd over de woorden van Jezus: ‘Heer, wanneer hebben wij u hongerig gezien en te eten gegeven, of dorstig en u te drinken gegeven?’ Ze waren zich er niet van bewust dat ze iets goeds deden, ze voelden zich niet heilig omdat ze aardig waren voor anderen. Het was voor hen iets heel natuurlijks. Het kwam voort uit hun identiteit. Dit waren liefhebbende mensen, en dus konden ze niets anders dan andere mensen liefhebben. En hoe worden mensen liefhebbende mensen? Doordat ze weten dat ze geliefd zijn, doordat ze Gods liefde aanvaarden. De daden van de ‘schapen’ voor andere mensen waren een vrucht en geen werk - ze kwamen als natuurlijk voort uit het vertrouwen dat ze hadden in Gods liefde. Daardoor konden ze anderen liefhebben om wie die anderen waren en niet om zelf daardoor in de hemel te komen. En in het liefhebben van die anderen hadden ze Jezus lief, die hen eerst had liefgehad. Ze hadden een relatie met God, precies op de plek waar hij zich liet zien, in het zwakke en het kleine.
Maar de ‘geiten’ dan? Ook die waren door God al ingesloten in zijn liefde en zijn aanwezigheid. Maar zij wilden die niet als realiteit ervaren. Daarvoor zouden ze namelijk moeten toegeven dat ze met hun eigen wilskracht niets konden bijdragen aan hun redding. De ‘geiten’ uit de gelijkenis waren namelijk niet de hoeren, tollenaars en dronkaards (die aan het einde van hun wil waren gekomen), maar juist de schriftgeleerden en farizeeen, die dachten op eigen kracht de wil van God te kunnen doen. Ze waren maar wat trots op hun goede werken - en dachten dat God daar ook wel blij mee zou zijn. Maar juist daardoor wilden ze niet omgaan met de zwakken, de zieken, de kleinsten en de laatsten - misschien waren ze bereid hen een aalmoes te geven, maar ze wilden niet met hen geassocieerd worden. Ze wilden niet onder hen worden gerekend. En daarmee lieten ze zien niet bij God te willen horen. “The wicked too, will have experienced the same presence”, stelt Capon daarom. “The authorities of Jesus’ day, for example, were as involved in his redeeming death as anybody - Caiaphas, the Sanhedrin, even Judas, were all intimate with his saving appearance; but they will not have trusted. They will have been justified and they will have been brought home; but because of the blindness of their unbelief - they will have cut themselves off from the salvation they already had - from the favorable judgment that, but for the noise of their own works, they would otherwise have heard.”

Deze blik op het oordeel werpt ook een ander licht op het gedeelte uit 1 Korintiers 3 dat ik hierboven aanhaalde. Ik denk namelijk niet dat Paulus hier een pleidooi houdt om op onze eigen kracht te vertrouwen. Hij betoogt hier niet dat de Korintiers door hun eigen inspanning iets kunnen opleveren dat voor God waardevol is. In de hoofdstukken ervoor heeft hij namelijk juist uitgelegd dat het geheim van God is gelegen in zwakheid. Het is niet de kracht van de wereldheersers waardoor Gods plan werkelijkheid wordt, maar het vertrouwen van zwakke mensen in God. Hij zegt in dit gedeelte niet opeens het tegenovergestelde. Het gaat hem dus niet om wat we doen of hoeveel we doen. Wat van belang is, is het materiaal waarmee gebouwd wordt, de ‘kwaliteit’ van het werk, niet de ‘kwantiteit’. Ik denk daarom dat Paulus het hier heeft over de motivatie, het verlangen waaruit mensen zich inzetten. Je kunt nog zoveel geven aan de armen, je kunt nog zoveel bidden of bijbellezen en je kunt nog zoveel zendingsreizen maken - als je het doet om je eigen zelfbeeld op te krikken, om je eigenwaarde eraan te ontlenen, geldt wat Paulus zegt in Kolossenzen 2:23: “Het heeft geen enkele waarde en dient alleen maar tot eigen bevrediging.” (Zie ook 1 Korintiers 13:1-3). Je kunt profeteren en geesten uitdrijven in Jezus’ naam, en toch kan Jezus zeggen: ‘Ik heb jullie nooit gekend. Weg met jullie, wetsverkrachters!” (Mattheus 7:23).
Dit gedeelte gaat net als Mattheus 25 uit van een heel inclusieve basis. “Niemand kan een ander fundament leggen dan er al ligt – Jezus Christus zelf” (1 Korintiers 3:11). Op welke manier je ook bouwt - iedereen die bouwt, bouwt op dit fundament. En ook hier is het criterium wat wel en niet het oordeel doorstaat, niet iets dat de bouwer zelf doet, maar of de bouwer in vertrouwen het vrije aanbod van God in Jezus heeft geaccepteerd. Het criterium is namelijk of iemand God zelf laat bouwen. Paulus zegt het zelf een paar versen ervoor: “Alleen God is belangrijk, want hij doet groeien!” (vers 7). Dat de Korintiers zich bekeerd hadden was niet iets waar Paulus trots op kon zijn. “U bent een bouwwerk van God” (vers 9). Paulus vertrouwde namelijk op God en niet op zijn eigen wilskracht. Dat leidde ertoe dat hij om andere mensen ging geven en hen het goede nieuws wilde vertellen. En vervolgens bleek zijn leven vrucht te dragen. Vrucht die blijvend zou zijn, die het oordeel zou doorstaan. Het ging er niet om hoeveel hij deed, maar dat wat hij deed voortkwam uit zijn vertrouwen op God. Maar alles wat niet gedaan wordt uit geloof, hoe goed en geestelijk de activiteiten in kwestie ook lijken, is zonde.

Mijn harde werken van voor mijn overspannenheid, waarmee ik hoopte in de eeuwigheid tot het goud en zilver te worden gerekend, was dus eerder het hout en stro waarover Paulus schreef. Het was niet gebaseerd op vertrouwen, dus het miste zijn doel, hoe christelijk het ook leek. Het diende alleen mijn eigen ego, mijn zelfbeeld.
Nu heb ik al die pogingen om mezelf door mijn eigen wilskracht voor God acceptabel te maken opgegeven. Ik vertrouw erop dat God mij al heeft geaccepteerd. Niet omdat ik zo goed ben of zoveel voor God doe, maar omdat dit is wat Jezus heeft laten zien door zijn dood en opstanding. Mijn identiteit is daardoor veranderd. Ik zie mezelf nu als een geliefde van God en daar wil ik me meer en meer naar gedragen. Mijn vertrouwen heeft dus gevolgen in mijn leven - geen werken waar ik zelf trots op kan zijn, maar vruchten die God in mij laat groeien. Vruchten van goud, zilver en edelstenen, waar ik net als de schapen in de gelijkenis van Jezus verbaasd over zal staan. Het oordeel is daardoor niet meer iets om bang voor te zijn, geen middel om mezelf en andere mee te manipuleren, maar een blijde bevestiging van de eeuwige waarheid: dat God mij niet veroordeelt, maar mij altijd al heeft liefgehad.

Taaie mieren en bacterien, reusachtige schildpadden, Harry Potter, kerk en hel

Een illustratie van Planet Pulp - waar kunstenaars zich uitleven op sf en fantasy.

Een mier in z'n eentje zinkt. Maar met tientallen tot duizenden tegelijk vormen mieren een drijvende massa, die zelfs niet onder water te duwen is (of met veel moeite). 

Bacteriën overleven bij een zwaartekracht 400.000 keer groter dan die van de Aarde - en groeien zelfs onder die omstandigheden. Dat betekent dat er leven zou kunnen gedijen op zware planeten, zelfs in de diepere lagen van gasplaneten als Jupiter en Saturnus!

Over zware planeten gesproken: de diameter van deze planeet is 60 procent groter dan die van de Aarde, maar de planeet is wel acht maal zo zwaar. Dat wil zeggen dat de dichtheid van deze planeet in de buurt komt van die van lood! Hij draait ook in een baan heel dicht rond zijn ster, zodat zijn jaar maar achttien uur lang is.

Bestonden er matamata's (bijtschildpadden) van meer dan vier meter lang? Waarschijnlijk niet, hoewel zo'n schildpad van twee en een halve meter ook indrukwekkend zou zijn! Ik ontdekte wel dat de grootste schildpad aller tijden waarschijnlijk niet zeeschildpad Archelon was, maar Stupendemys, die 'maar' 20 miljoen jaar geleden leefde in Zuid-Amerika.

Als je erg moe bent, schakelen je hersenen hersencellen uit - een deel van je hersenen slaapt dus al. Dat verklaart mogelijk fenomenen als slaapwandelen en het feit dat je meer fouten gaat maken als je moe bent. 

Zoek een bekende stripfiguur in de trailer voor 'De Kat van de Rabbijn'.

Een nieuwe trailer voor X-Men First Class. Ziet er spannend uit, met een interessante jaren zestig-sfeer. De trailer voor de laatste Harry Potter-film is ook erg spectaculair. Ik ben erg benieuwd. Ik ga hem zeker kijken!

Prachtig! De teaser voor een retroversie van The War of the Worlds - compleet met stop motion animatie!

Een beschrijving van een bijeenkomst van de Anonieme Alcoholisten vergelijkt die met de kerk: "The overwhelming feeling that I’ve gotten from most of the religious services I’ve attended is that none of this has to do with anything other than itself. But this time, instead of pulpit abstractions about “faith” and “service,” or vague ideas about attaining some future blessed state, what I saw were people fighting for their lives—right here, right now. Meeting, as in business meeting, is a good word for it: there was no room for anything but the most concretely practical considerations—that is, the most authentically personal ones."

Een mooie bespreking van Rob Bell's boek Love Wins stelt dat het Eeuwige leven niet een ander leven is dan het leven dat God nu voor ons bedoeld heeft. “If you wasted this life, why wouldn’t you waste the afterlife? Life in the age to come is as inescapably social and ethically laden as this one, only moreso. “What you believe about the future shapes, informs, and determines how you live now.” The question of inheriting the coming world can’t be evangelically distinguished from the question of what we’re up to now, because here is the new there: How we think about heaven directly affects how we understand what we do with our days and energies now, in this age.”

Komt Hitler in de hemel?

Wie een lezing geeft, probeert vaak zijn toehoorders te overtuigen van zijn eigen standpunt. Maar soms gebeurt het tegenovergestelde, en overtuigt de spreker iemand uit zijn publiek juist van het tegendeel, of geeft het een stevige zet in die richting. Dat gebeurde met mij op een lezing in het najaar van 2008 over de hel. Het was op een avond in de serie ‘Hete Hangijzers’, georganiseerd door mensen uit de kerk die ik bezocht. Ik bezocht de lezingen omdat ik was gevraagd als columnist aan het boekje mee te werken dat eind 2009 zou verschijnen. Deze bewuste avond sprak Bram van de Beek over de hel. Hij verdedigde het klassieke standpunt, namelijk dat de hel een plek is waar mensen die tijdens hun leven niet hebben geloofd in Christus gestraft zouden worden.
Hij ging tijdens de avond in debat met Johan Van Arkel, die een boek had geschreven over de alverzoening,  de leer die stelt dat uiteindelijk ieder mens de keuze voor God zal maken en in de tegenwoordigheid van God zal zijn. Ik kende dat standpunt al een beetje. Tijdens mijn studieperiode ging ik wel eens in discussie met een jaargenoot die een alverzoeningsgemeente bezocht. De gesprekken waren altijd levendig, herinner ik me. Maar zijn betoog over de betekenis van het woord ‘aionisch’ dat vertaald wordt met ‘eeuwig’ maar meer zou duiden op een ‘aeoon’ - een tijdsperiode, vond ik niet zo sterk - omdat hij ervan uitging dat een woord uit het Hebreeuws of het Grieks altijd maar op een enkele manier vertaald zou kunnen worden - omdat dit ‘perfecte’ talen waren, anders dan de huidige. De spreker op de Hete Hangijzer-avond had andere argumenten, met name gebaseerd op passages uit de profetieën die voor bepaalde steden en landen een eeuwige verwoesting voorspellen, waar in andere gedeeltes verlossing voor deze gebieden wordt aangekondigd. Nog steeds niet genoeg om mij over te halen. Dogma’s over de verlossing moeten (mijns inziens) niet worden gebaseerd op ‘zijdelingse’ teksten uit gedeeltes die niet direct over het onderwerp in kwestie gaan. Vooral een zo belangrijke leerstelling moet zijn geworteld in het grote verhaal dat de bijbel vertelt.

Toch werd ik op die avond voor het eerst overgehaald de alverzoeningstheologie serieus te nemen. En dat was vanwege het verhaal van de hoofdspreker. Hij verdedigde het bestaan van de hel namelijk met een beroep op de gerechtigheid. Er is veel onrecht in de wereld - daar is geen discussie over mogelijk. Dat betekent dat er heel veel slachtoffers zijn, mensen die onrecht is aangedaan. Onschuldigen die lijden, kinderen die worden misbruikt, zieken, mismaakten, oorlogsslachtoffers - de lijst is lang. Bij veel van deze mensen is er sprake van een dader, een schuldige. En zelfs als die door de menselijke rechtspraak worden veroordeeld, weegt een gevangenisstraf, een werkstraf of zelfs de doodstraf niet op tegen de pijn die het slachtoffer heeft geleden. (Voor degenen die het slachtoffer waren van natuurrampen, ziekte of andere ongelukken zou de Satan misschien te zien zijn als de dader). Veel daders (denk aan dictators of oorlogsmisdadigers) ontspringen bovendien de dans. Gerechtigheid zou betekenen dat al deze mensen hun ‘verdiende loon’ zullen krijgen. Ze mogen dan misschien door aardse rechters worden vrijgesproken, maar de Hemelse Rechter moeten ze uiteindelijk in de ogen kijken. De eeuwige straf is dan hun deel. En de slachtoffers kunnen rusten in het feit dat er gerechtigheid is geschied. Dit kan mensen helpen om door te leven, ook na tegenslag, en om vol te houden, ook als ze lijden onder verdrukking of onrechtvaardigheid. Zo schrijven de psalmschrijvers vaak over Gods rechtvaardigheid: als ze de voorspoed zien van de goddeloze, verliezen ze bijna hun geloof, tot ze nadenken over hun einde, en zien dat de goddeloze ten onder gaat.
Dit komt overeen met wat ik in de gemeente waar ik opgroeide altijd had gehoord - dat de hel een plaats was van straf, ons toebedeeld een rechtvaardige God. Die mij ook had moeten straffen - omdat ik nu eenmaal ook mensen bewust of onbewust heb pijn gedaan en de eer van God heb bezoedeld - maar omdat ik geloofde in Jezus, die de straf van God in mijn plaats had ondergaan, was ik vrijgepleit en ontkwam ik aan de eeuwige veroordeling. Maar er waren gaten gevallen in dat beeld, en de bewuste avond vormde bij wijze van spreken de genadeslag. Want volgens mij is niet gerechtigheid het hoofdthema van de bijbel, maar liefde. God is volgens de bijbel rechtvaardig, dat is inderdaad een eigenschap van de Almachtige, maar wat hij in zijn diepste wezen IS, is Liefde. En de liefde ontbrak in het genoemde scenario. Ja, het was strikt gezien rechtvaardig. Maar dat zou betekenen dat ook heel veel van de slachtoffers, de verkrachte, verminkte, onderdrukte, gemanipuleerde, gevangen gezette, eeuwig gestraft zullen worden. Volgens menselijke maatstaven zijn ze onschuldig, maar ze zijn natuurlijk niet volmaakt - ook zij hebben anderen onrecht aangedaan, zij het op beperktere schaal. Alle mensen hebben gezondigd, zegt de bijbel, er is niemand onschuldig. En omdat een zonde tegen de oneindige God oneindig ernstig is, verdienen ze oneindige straf. Net als de daders. Als ze niet geloven in Jezus als redder, ondergaan ze in de eeuwigheid een gruwelijk lijden, nog na het helse lijden van hun leven op Aarde. En een moordenaar of dictator die intellectueel instemt met de bijbelse dogma’s over Jezus, wordt niet gestraft, maar is voor eeuwig behouden. Wie dit juridische systeem van schuld en vereffening als onrechtvaardig ziet, krijgt als tegenargument te horen dat het gaat om Gods eigen rechtvaardigheid, die van een ander niveau is dan de onze. Hij is immers volstrekt heilig, en kan geen enkele zonde in zijn aanwezigheid verdragen. Geen discussie mogelijk.

Ik moet van een dergelijk verhaal nu huiveren. Want waar blijft in dit systeem de liefde? In de opoffering van Jezus, zeggen voorstanders ervan. Maar kennelijk niet in God de Vader. God kan in dit systeem kennelijk niet gewoon van mensen houden, Hij kan er niet uit zichzelf voor kiezen mensen te vergeven. Zijn mogelijkheid om lief te hebben wordt ingeperkt door een absolute, keiharde rechtvaardigheid. Maar dat is een veel te beperkt beeld van de Liefde van God, en ook van het werk van Jezus. Als God in zijn eigenschappen rechtvaardig is, is dat altijd een uitingsvorm van wie Hij in zijn diepste wezen IS: liefde. God kan niet anders dan liefdevol met mensen omgaan. En zelfs als hij mensen die kwaad doen grenzen stelt of terechtwijst of uit zijn aanwezigheid verwijdert, is dat daarvan een uiting. Denk aan onze eerste voorouders, die zichzelf op de eerste plaats zetten. God zoekt hen op in de tuin. Hij vraagt naar hen, roept hen. Zij zijn het zelf die zich uit schaamte voor hem verstoppen en een kloof scheppen tussen de bron van liefde en zichzelf. Wie weet wat er was gebeurd als ze hadden toegegeven dat ze verkeerd hadden gedaan, in plaats van een ander de schuld te geven van het gebeurde? Misschien had God ze dan van harte omarmd en ze als vanouds in zijn aanwezigheid geaccepteerd. Maar de mensen bleven in een patroon van beschuldiging en verwijten steken. En dus werden ze de tuin uitgestuurd - niet omdat God hen niet bij zich kon verdragen, maar om hun eigen bestwil - zodat ze niet konden eten van de boom van het leven en voor altijd in hun zelfzuchtige toestand zouden blijven. Het Nieuwe Testament laat zien hoe Jezus steeds weer het gesprek aangaat met de Farizeeën en de schriftgeleerden die niets van Hem moeten hebben, hoe hij weent over Jeruzalem, omdat het zich niet tot hem wil keren, en hoe hij bidt voor de mensen die hem kruisigen: ‘Vader, vergeef het hen, want zij weten niet wat ze doen.’ Als Jezus mensen dreigt met de hel (en dat zijn de religieuze mensen, die zelf het koninkrijk van de hemel niet willen binnengaan en anderen verhinderen er binnen te komen) is dat omdat hij van ze houdt, en ze wil waarschuwen voor het lot dat ze voor zichzelf hebben gekozen. In de gelijkenis van de verloren zoon wordt de jongste broer met open armen verwelkomd, en tegelijk zoekt de Vader de zoon die buiten blijft staan op. Dit is het karakter van God, dit is hoe hij zich opstelt naar mensen toe: hij kiest ervoor ze lief te hebben. Geen enkel mens, geen enkel individu bevindt zich buiten de cirkel van Gods liefde. Slachtoffers niet, maar daders ook niet. Dat is Gods houding naar ons toe.

Maar het kwaad is wel realiteit. Het lijden is werkelijkheid. We missen ons doel -ieder van ons: dader en slachtoffer- en dat is zonde. Gods houding naar ons toe is nooit veranderd - hij blijft van ons houden, zoals de vader in de gelijkenis zijn beide zoons bleef liefhebben. Hij staat met de armen uitgestrekt onze kant op. Wij zelf hebben ons uit zijn liefde verwijderd - de een door te kiezen voor zelfzuchtige verlangens, in een ver land, waar de vader niet was, de ander door mensen af te wijzen en te veroordelen, en zichzelf beter, moreler en rechtvaardiger te vinden. We hebben allemaal herstel nodig, verandering - we moeten allemaal met God verzoend worden, teruggebracht in de liefdevolle omarming van de Vader. En daar kunnen we niet zelf voor zorgen - we zijn wat dat betreft ‘dood’, niet in staat om onszelf te redden.
Dat is wat Jezus’ dood en opstanding hebben bewerkt. Op het kruis identificeerde Jezus zich met al het kwaad uit de hele schepping - het kwaad van de daden en het kwaad van de gevolgen - de zelfzucht van de overtreders en de pijn die anderen door hun overtredingen leden. Alles rustte op zijn schouders - de zonden van de gehele wereld. En Hij nam ze mee in de dood. Hij nam de zonden van de wereld weg. God sprak zijn oordeel er over uit - zijn ‘Nee’. Hierin toonde God zijn rechtvaardigheid. Hierin liet God zien dat hij het lijden, het kwaad, manipulatie en overheersing niet kon verdragen en niet zou verdragen. Al deze dingen verdwenen voor eens en altijd in het verterende vuur van zijn liefde (want het is liefde die al deze dingen niet verdragen kan). En vervolgens liet Jezus zien dat Hij sterker was dan de dood. Terwijl alle zonden en alle daardoor geslagen wonden in het graf achterbleven, kwam Jezus naar buiten. Hij stond op uit de dood. En wij die ‘dood waren in onze overtredingen en misdaden’ werden met Hem geïdentificeerd in zijn Leven. We werden met Jezus opgewekt uit het graf van het kwaad, het graf van het lijden, het graf van de dood in al zijn uitingsvormen. We werden met Hem ingevoerd in het feest van het Koninkrijk van God - in die werkelijkheid waar Gods liefde inderdaad alles is in allen.
En zoals het kruis alle zonde en alle pijn de dood mee innam, zijn alle mensen teruggebracht in het leven. De bijbel zegt herhaaldelijk dat het werk van Jezus was voor allen. Dat wil zeggen: alle mensen zijn met God verzoend. De hele wereld is met God verzoend. Er is dus werkelijk sprake van ‘alverzoening’. Niets en niemand kan eraan ontkomen. Ik las laatst -ik weet niet meer waar- de volgende uitspraak: ‘In de hele wereld leven alleen maar vergeven zondaars. Zelfs de hel bevat alleen vergeven zondaars. Er is niet zoiets als een zondaar die niet vergeven is.’ Het geschenk is aan iedereen gegeven. Het enige dat overblijft voor ons, is zo nederig te worden dit gratis aanbod te accepteren en in de werkelijkheid van Gods liefde te gaan leven. Meer is er niet. Dit is alles. Ieder mens is al gered. En ik hoop dat uiteindelijk alle mensen dat zullen zien.

Vervolgens komt de vraag op, hoe het dan zit met de gerechtigheid waar de spreker op de betreffende avond het over had. Daarvoor gebruik ik het voorbeeld dat hij zelf noemde, en dat ik ook elders ben tegengekomen, namelijk de vraag of Hitler in de hemel zou kunnen zijn. Dat is namelijk de consequentie van een leer als de alverzoening. Hierbij spelen direct diverse emoties op. Ons rechtvaardigheidsgevoel protesteert. Want hoe kan iemand als Hitler in de hemel zijn? Iemand die zo slecht is als hij? Op welke manier zou er dan sprake zijn van rechtvaardigheid? Hoe zou een jood in de eeuwigheid met Hitler samen kunnen leven?
Hier zijn verschillende opmerkingen bij te maken. De eerste is dat mensen een gradatie aanbrengen in de mate waarin iemand slecht is. We meten mensen naar onze eigen maatstaf, en we beschouwen onszelf daarbij graag als ‘goed’. Of als in elk geval ‘goed genoeg’. Maar vergeleken met de volmaakte liefde van God schieten we allemaal tekort. We zijn allemaal gebroken van binnen. En ik ben ervan overtuigd dat we, gegeven de juiste (dat wil zeggen de totaal verkeerde) omstandigheden, allemaal in staat zijn tot gruweldaden. Kijk wat er gebeurde in Joegoslavië, in Rwanda, in Nederland tijdens de hongerwinter - niemand kan van zichzelf zeggen dat hij niet zelfzuchtige keuzes zou maken, de makkelijke weg zou gaan, zou kiezen voor eigen gewin boven de ander. Hitler was geen monster, heb ik eerder al betoogd, maar een mens als wij. En dat moet ons een ongemakkelijk gevoel geven. Het zal duidelijk zijn dat Hitler de hemel niet verdiend heeft. Maar als Hitler niet behouden kan worden, dan wij ook niet. We kunnen nergens recht op laten gelden. Andersom: als wij vergeven zondaars zijn, dan Hitler ook. Bij God is geen aanzien des persoons.
Ten tweede hebben we het dogma van de hel niet nodig om te geloven in rechtvaardigheid: het kruis is bewijs genoeg dat God rechtvaardig is. Al het oordeel heeft daar al plaatsgevonden. Voor al het kwaad dat iemand ooit is aangedaan, is daar geboet. Met elke pijn, elke smet, elk verdriet heeft Jezus zich geïdentificeerd. Niemand hoeft nog voldoening van iemand te eisen, niemand hoeft meer een ander zijn verdiende loon te zien krijgen. Al het loon van elke zonde (de dood) is door God zelf op zich genomen, zelfs dat wat Hitler verdiend had. De Joden in het koninkrijk van God zullen Hitler dus kunnen omarmen, omdat zijn schuld aan hen al is betaald. En zoals de tweede spreker opmerkte op de Hete Hangijzers-avond: als Hitler in de hemel is, is dat omdat hij zijn eigen kwaad heeft erkend en Gods liefde heeft geaccepteerd. Dat betekent dat hij elk van zijn slachtoffers zal opzoeken en om vergeving zal vragen - misschien is dat in zichzelf al boetedoening genoeg. Maar van Gods kant is er geen sprake meer van straf, voor niemand meer, nooit meer. En dus is er ook geen hel, behalve als mensen daar zelf voor kiezen.
Ten derde hebben christenen die niet accepteren dat Hitler in de hemel zou kunnen zijn, een te beperkt beeld van de liefde van God. In hun visie moet uiteindelijk Gods heiligheid overwinnen, of Gods rechtvaardigheid, of Gods oordeel. Maar ik geloof dat Jezus in zijn voorbeelden en gelijkenissen duidelijk liet zien dat Gods liefde het laatste woord zou hebben. Liefde die zich niet onderwerpt aan onze menselijke begrenzingen en eisen. Liefde die dingen doet die ingaan tegen ons gevoel van eerlijkheid en rechtvaardigheid. Liefde die de grootste zondaar omarmt en welkom heet, en die de religieuze goedzak aanstoot geeft. De reikwijdte van Gods liefde gaat ons voorstellingsvermogen te boven! Er was in het begin van dit jaar nogal wat ophef over een boek van de Amerikaanse schrijver Rob Bell, nog voordat het boek ook maar was uitgekomen. En een deel ervan werd veroorzaakt door de suggestieve titel. Maar die ophef illustreert precies dit punt, want ik geloof dat eigenlijk alle christenen achter deze titel zouden moeten staan. Anders is hun beeld van Gods liefde veel te klein, en aanbidden ze misschien andere goden naar hun eigen gelijkenis. Het boek heette: Love Wins.

P.S. Ik weet niet of we Hitler in de eeuwigheid zullen ontmoeten. Ik geloof namelijk dat God de mens keuzevrijheid heeft gegeven, namelijk om voor of tegen Hem te kiezen. En Gods liefde is zo groot dat hij de menselijke wil niet zal overweldigen. Het is misschien mogelijk dat mensen zo’n weerstand hebben tegen onvoorwaardelijke liefde, of zichzelf zo belangrijk vinden, dat ze het aanbod van God voor altijd zullen weigeren. Zulke mensen hebben, zoals C.S. Lewis dat zegt, de deur van de hel van binnen gesloten. Ze hebben zichzelf buiten Gods koninkrijk geplaatst. Aan de andere kant hoop ik dat dit weinig mensen zullen zijn, of geen. De deur van het koninkrijk staat namelijk wijd open. Iedereen is welkom. God heeft alle mensen lief, zonder voorwaarden.

Vervellende trilobieten, mormonen-SF, Caribische piraten, keuzevrijheid, Oosterse Orthodoxie

Net als krabben en kreeften kwamen trilobieten in grote groepen bij elkaar om te vervellen en te paren. 

Over trilobieten gesproken: deze tekenaar heeft wel interessante ideeën voor een nieuwe superheld (onder andere).

Fascinerend SF-verhaal, geschreven door een Mormoon, over een voorganger van een kerk met buitenaardse leden.

Ook fascinerend: WOII-propagandaposters die oproepen om te strijden tegen dinosauriërs. 

Actrice Jodie Foster (bekend van Contact) wil een SF-film regisseren!

En een nieuwe trailer voor Pirates of the Caribbean - On Stranger Tides. Je kunt van de eerste films zeggen wat je wilt, maar niet dat ze niet fantasievol waren.

Blog Jesus Creed stelt weer eens de vraag naar de samenhang tussen geloof en wetenschap: "Science must inform our understanding of scripture. Not because materialism and modernism trumps the supernatural and revelation, but because God is the creator. All science does is explore and seek to understand creation. Science does not inform our reading of scripture or our faith by confirming the reliability of scripture or by proving the existent of God. It does not reveal hidden messages or meanings in scripture. However, our improving understanding of the world does help us separate genre and form in scripture. It helps us dig into scripture and understand the message and intent."

Deze blogger reageert ook op de alverzoeningsdiscussie naar aanleiding van het boek van Rob Bell. Ik ben het met hem eens wat betreft het belang van onze keuzevrijheid. "I stand on the belief that my ability to choose is something God counts as so precious as to give me a choice to love or not and thereby I can opt out of relationship with God, deny the offer of paradise, and build my own Hell whether on earth or in the afterlife." Maar wie daarvoor wil kiezen, moet eerst zien voorbij het kruis te komen. "A cross that is not impotently framed on a wall like an IKEA wall hanging but holds the door open for all time, so that all who seek entrance to this place of separation have to try and get by it first."

Een Oosters Orthodoxe blogger schrijft over de werkelijkheid van de hel: "You cannot say Hell is realreal and the word real mean the same thing in both sentences. Whatever the reality of Heaven, Hell does not have such reality. Whatever the reality of Hell, Heaven is far beyond such reality. "

Waarom we niet met de hel moeten dreigen, en hoe de kerkvaders God niet zagen als een oordelende God, maar als een liefhebbende God. "Fear should never be the driving force in Christianity. Actions taken either to instill fear or motivate through the promise of reward also look highly manipulative to me. And manipulation is many things, but it is most emphatically not love."

Superheldenfilms, flexibele hersenen, toekomstvisioenen, organische kerk, open theologie

Superhelden filmnieuws: Er komt een nieuwe Daredevil-film. En Zack Snyder vertelt over de Superman-film. Maar Darren Aronofsky heeft de Wolverine-film verlaten.

De trailer voor Sucker Punch nagemaakt met clips uit Disneyfilms.

Nieuwe trailer voor een fascinerende anime, die behoorlijk aan Miyazaki doet denken. Prachtig, sfeervol, fantasierijk, emotioneel.

Hersenen zijn flexibel. Zo blijkt dat bij blindgeboren mensen de regio's die gewoonlijk zorgen voor dieptewaarneming, informatie ontvangen vanuit het gehoor. Blinde mensen zien dus met hun oren.

Het is duidelijk dat deze kippen uit Transsylvanië komen ..

De toekomst is van glas ...

Met dat visioen wordt trouwens deze comic angstaanjagend. Aldous Huxley had het bij het rechte eind ... "What [George] Orwell feared were those who would ban books. What Huxley feared was there would be no reason to ban a book, for there would be no one who would want to read one."

Hoe je een eenvoudige organische kerk kunt starten, in een koffiezaak (hee, daar zit ik al regelmatig!).

Greg Boyd bespreekt de film The Adjustment Bureau, en legt uit hoe onze keuzevrijheid niet betekent dat God geen plan heeft voor de toekomst. "Free choices can’t be predetermined for the same reason triangles cannot be round and bachelors cannot be married. It just means the plan must incorporate the possible free decisions of others and thus must be, within limits, flexible. Philip Dick, the author of TAB, understood what the majority of the critics of Open Theism thus far have not: that is, only a chairman with limited intelligence would need to, or want to, have a plan with an exhaustively settled future."

Mockinbird laat zien waarom de wet ons niet kan veranderen. "The more shame you feel as a result of being fat, the greater the toll on your body. So a widespread war on obesity, or indeed an effort to "fix" the nation's fat children, could serve to exacerbate the problem. Research also shows that stigma doesn't help anyone slim down. Nor does it encourage healthy behavio. Kids who go on a diet are twice as likely to end up overweight." Het ziet ernaar uit dat het middel de kwaal alleen maar verergert. Zoals Paulus wanhopig vraagt: wie zal mij verlossen uit dit lichaam dat beheerst wordt door de dood? Het antwoord ligt in de genade. Zie daarvoor ook deze overdenking.

Volgens blog Experimental Theology hebben veel christenen een theologie (en praktijk) waarin de dood centraal staat. De oorzaak daarvan is de traditionele leer over de hel. "What we need is a way to remove this death-fetish from the Christian faith. To replace a death-centered Christianity with a God-centered Christianity. Christ sets us free from our slavery to our fear of death. Because of Easter Sunday death is no longer the Moral Stopwatch, tick tick ticking away. Easter removes the death-fetish and creates a Christ-centered, rather than death-centered, faith." Prachtig, confronterend, en voor mij behoorlijk overtuigend, al geloof ik nog steeds dat God niemand dwingt zich bij hem thuis te voelen, als hij of zij liever zelf de touwtjes in handen houdt.

Buitenaardse bacterien, oervleermuizen, creativiteit, Dawkins en vrije wil, hel en alverzoening

Mogelijk het belangrijkste wetenschappelijke nieuws ooit: fossielen van buitenaardse bacterie-achtigen in een meteoriet. Hmm ... eerst zien, dan geloven. Maar ik ben als Fox Mulder in The X-files: "I want to believe ..."

Het was al langer bekend, maar weer eens bevestigd: de zesde uitstervingsgolf in de geschiedenis van het leven komt er aan in de komende eeuwen, en dit keer zijn wij de schuldigen. Verontrustend, natuurlijk.

Interessante speculatie: hoe zag de oervleermuis er uit?

SF-klassieker Dune als kinderboek.

Een kaart van de christelijke wereld op het internet ...

Goede woorden over creativiteit, die overeenkomen met wat ik me de laatste weken steeds helderder realiseer: "Creativity is not like working with a jackhammer. You cannot force the creative. Something like God has to show up and work through you ... When we stop forcing, the breakthrough often comes." Het lijkt er op dat wij ons als vrije wezens ervaren. Misschien is dat omdat we dat ook zijn.

Interessant: ook Richard Dawkins kan niet consistent leven met het idee dat hij slechts een verzameling moleculen is die volledig door materiele processen wordt vormgegeven, en dat zijn 'ik' een illusie is: "We don’t feel determined. We feel like blaming people for what they do or giving people the credit for what they do. We feel like admiring people for what they do. None of us ever actually as a matter of fact says, “Oh well he couldn’t help doing it, he was determined by his molecules.” Deze hersenonderzoeker is heel wat realistischer: "Veel van wat wij 'vrije wil' noemen, komt neer op ons vermogen  om nee te zeggen tegen dat wat ons  biologische zelf wil. Als je genen bijvoorbeeld bepalen dat je seks wilt  met een bepaald persoon, maar in  jouw cultuur is dat niet geoorloofd,  dan kun je ervan afzien. Dat is dan  een bewuste, vrije keuze. Het is idioot om te beweren dat wij geen vrije  wil zouden hebben."

The Emerging Mummy legt op een heldere, overtuigende wijze uit hoe ze is gekomen tot haar standpunt over het leven na de dood. "In light of the priority the Old Testament is given and the imagery of total destruction throughout the Bible, we are currently convinced that an annihilation position is the most coherent way in which to understand the final destiny of the impenitent."

Jason Morehead herinnert zich Star Trek - The Next Generation, en moet concluderen dat deze serie niet de allerboeiendste was. Vooral omdat de karakters te perfect waren. "A utopian view of humanity’s future may certainly be inspiring but it can also be hopelessly naïve and strikingly out of touch if it downplays and even ignores the reality that we see before us every day — not just in the headlines that are all too often a record of humanity’s crimes and abuses, but also in the mirror." Firefly en de nieuwe Battlestar Galactica zijn daarom veel spannender: de personen worstelen ook echt met hun karakter.

Scot McKnight reageert op de discussie over universalisme naar aanleiding van het komende boek van Rob Bell: "There are passages that sound univeralistic, that sound like somehow God will reconcile all things in the End, and that if we don’t occasionally sound universalistic we are not being as biblical as God — and as Jesus and Paul. Yes, these passages are not the only ones to consider, but — let this be said — neither are they cushioned or cautioned or cornered off by Jesus and Paul so they don’t give the wrong impression. What the Bible is talking about here is that God’s grace will win. God will make all things right. I’m not a universalist but I want this language to be the way I talk about these topics."

Vleesetende planten, evolutie, Ubik, Pinokkio, overspannenheid en alverzoening

635 miljoen jaar geleden ontstond er een kortstondige opbloei van diversiteit van leven tussen zuurstofarme periodes in ... die eindigde toen de zuurstofconcentraties instortten, zo snel dat de fossiele zeewieren met wortels en al bewaard bleven. Kijk hier voor een aantal fraaie computeranimatiefilmpjes over het leven in het Cambrium.

Hoe het blaasjeskruid zijn prooien vangt - deze vleesetende plant is eigenlijk net zo bijzonder als de Venus' vliegenval. Tijd om mijn 'vleesetende planten kweekpakket' eens te gaan uitpakken!

Een voorbeeld van hoe snel evolutie kan gaan: vissen in de Hudson rivier verkregen een mutatie waardoor ze bestand waren tegen gifstoffen.

Michel Gondry (creatieve filmmaker) verfilmt Ubik van Philip K. Dick.

En Guillermo del Toro werkt samen met de Henson studio om een 'stop motion' versie van Pinokkio te maken.

Een nieuwe trailer voor superheldenfilm Thor. Episch. Met monsters!

Het verschil tussen Jezus' evangelie en het zelfhulpevangelie.

Deze blogger vertelt hoe mede door zijn overspannenheid het beeld van een superchristen voor hem in duigen viel. Wat hij daarvoor in de plaats vond was vrijheid: "Ware vrijheid is niet een keurslijf van regeltjes en wetten, het is niet uit plichtsgevoel en schuldbesef de bijbel gaan lezen of als een boer met kiespijn stille tijd houden. Vrijheid is een speeltuin! Van God mag ik alles doen. En omdat ik van Hem houd, doe ik uit vrije wil, uit liefde dingen die Hem blij maken. Niet meer omdat het moet of omdat ik me afvraag wat de superchristenen van mij zullen denken." Amen.

En Experimental Theology verdedigt de alverzoening (de leer die zegt dat uiteindelijk alle mensen gered worden) - niet vanuit soteriologische motieven, maar uit de vraag naar het lijden in de wereld. "Whenever you find a person who doesn't "get" universalism (not that they have to believe it, they just have to "get" it) you'll have person who doesn't "get" the problem of horrific suffering. The two, in my experience, are of a piece ... The more a person believes, the more deeply he experiences pain over the suffering in the world, and the more passionately he asks about God and the new creation."

Bewoonbare planeet, bruine pinguin, Myst en communiceren in verhalen

Prachtige foto van de rode vlek van Jupiter, samengesteld uit foto's die al in 1979 zijn genomen.

Er is een planeet ontdekt op 20 lichtjaar afstand die a) niet veel groter is dan de Aarde, b) zich bevindt op een afstand van zijn ster waarop vloeibaar water kan bestaan (een voorwaarde voor de aanwezigheid van leven), c) die zich voortdurend met een kant naar de ster toe bevindt (waardoor een kant voortdurend koud is en de andere kant warm. Daar heb ik ooit een SF-verhaal over geschreven!). En een interview met de ontdekker, die zeker is dat er leven voorkomt. 

Omdat vogels eigenlijk gewoon vliegende dinosaurussen zijn, is een uitgestorven pinguïn ook fascinerend nieuws. Zoals deze van 36 miljoen jaar geleden, van 1,50 meter of meer groot, met grijze en bruine veren, maar al wel een gespecialiseerde zwemmer.

Oh, en over dinosaurussen gesproken: die waren nog groter dan tot nu toe werd gedacht. Kraakbeen moet namelijk volgens onderzoekers ook worden meegenomen in de berekening. 

Nieuwe muziekvideo van OK Go. Erg onderhoudend. Met erg lieve honden!

Er komt een verfilming van fantasycomputerspel Myst, vooral bekend van de plaatjes van mooie omgevingen. Mooie fantasywerelden hebben altijd mijn belangstelling, dus ik ben benieuwd naar deze.

Een discussie over de hel op de Internetmonksite lokt veel en uiteenlopende reacties uit.

Goed advies van Wayne Jacobson: "I don’t have any retreats or seminars to recommend to you. To be honest I don’t have much confidence in any formatted ministry to hold what various people might need to make the next step in their lives. God’s Spirit is the best guide I know to help people unlock the broken places in their hearts and free them to know him. So look to him as the primary source of the liberty you seek. See what he leads you to do. And it may be that he will lead you to one of the best resources God has on the planet—brothers and sisters in whom his life has taken shape. "

Bill Kinnon geeft ook goed advies voor de manier waarop wij over het geloof communiceren: "Please. Tell me a story about how God is moving in your midst. Allow the Holy Spirit to show me His Truth and what He wants me to see in the midst of your story ... And ... If you don't have a real story to tell - simply prognostications based on your theories - please sit down and make room for the story tellers. We all might learn something."

De Christian Monist heeft de keuze gemaakt zijn evangelische kerk te verlaten voor een algemenere, liturgische kerk. In een goede traditie nagelt hij zijn stellingen tegen de kerkmuur: zijn eerst punt: het zwart/witte denken dat zo prevalent is in de fundamentalistische evangelische kerk: "The evangelical believes that not only can you know absolute truth in all things, but if you don't you are at least in sin, or maybe not a true believer at all. So it becomes a moral issue, not one of opinion." Dezelfde zekerheid hebben ze op theologisch gebied.

Reuzenbuideldieren, sciencefictionfilms, identiteit, kunst en hoop

Mooie tekeningen van de uitgestorven Australische 'megafauna' - de buidelleeuw, de reuzenwombat en buideltapirs, om maar wat te noemen.

Sciencefiction wordt werkelijkheid: kleding die je op je lichaam spuit. Past perfect.

Altijd goed als er sciencefiction-films worden aangekondigd! Nu weer een verfilming van Ender's Game (Orson Scott Card). En een mogelijke film over robots van Steven Spielberg.

Nieuws over de voorgestelde verfilming van Miltons' Paradise Lost (wil ik nog een keer gaan lezen), over de oorlog tussen engelen en duivels. In 3D. De psychologische achtergrond van de val van Satan zal waarschijnlijk wat op de achtergrond raken. Maar ja, hier zal mijn liefde voor spektakel het uiteindelijk wel winnen van mijn goede smaak ...

Een interessante technologische ontwikkeling. Gewoonlijk loop ik met deze dingen wat achteraan, maar ik heb het gevoel dat ik nu wel eens een 'early adopter' zou kunnen blijken te zijn.

Meer over het altijd fascinerende onderwerp 'geloof en wetenschap': een van de astronomen van het Vaticaan, is niet zo onder de indruk van Stephen Hawkings opmerkingen: "Stephen Hawking is a brilliant physicist and when it comes to theology I can say he's a brilliant physicist." Maar ook niet van intelligent design. "It's another form of the God of the gaps. It's bad theology in that it turns God once again into the pagan god of thunder and lightning."

Op de blog Experimental Theology loopt een discussie over seksualiteit en het huwelijk uit op een discussie over genade: "Just think of the last time--whether with friends or family--where you, in your personhood, were greeted and experienced as an occasion of joy. That feeling is grace. And the life, death, and resurrection of Jesus is aimed at teaching us this: That is how God feels about you. You are God's occasion of joy." Precies wat ik vandaag nodig had om te horen!

Erik Velema snijdt op zijn blog een belangrijk onderwerp aan, namelijk waar we onze identiteit aan ontlenen: "Wanneer we de media vertrouwen zullen we nooit werkelijk voldoen aan het ideaalbeeld. We zullen altijd  ergens iets tekort schieten en wanneer we het uiteindelijk hebben gevonden zal het binnen no-time achterhaald zijn en uit de mode.  We zullen altijd een onrustig leven hebben wanneer we onze identiteit halen uit wat anderen van ons verlangen. ze vragen altijd meer van ons, het moet altijd mooier en groter en beter. We worden er doodmoe van.  We kunnen rusten van het rennen als we onze identiteit vinden in God ... Wie ben je? Ben je meneer trendy? Mevrouw modern? Heer rijkdom? Vrouw uiterlijk? Of ben je de geliefde? Gods geliefd kind?"

Goede woorden uit de Rabbit Room voor christenen met het verlangen kunst te scheppen. "In Christian circles we are taught to be so afraid of our humanity that we can’t conceive of firmly seeing ourselves as gifted without thinking we’re arrogant or proud. We are so afraid of sin that we miss out on God’s things - the development and use of those talents God has given us ... To love doing a thing is not selfish. It is one of the things God made us for - for our pleasure as well as His." Op dezelfde website een video van recensent en fantasyauteur Jeffrey Overstreet over de kracht van verhalen.

En samenhangend met mijn serie over hoop en wanhoop: deze wat oudere blog stelt dat het verschil tussen hemel en hel ligt in een keuze: "Hell is despair. Every time I despair of God's love I choose my own hell over heaven. Whenever I place my faith in myself and not God, no matter what type of earthly heaven I try to achieve, I always end up constructing my own hell. See, God never condemns us to hell... we condemn ourselves."

Leonardo in een film, vrije wil en evolutionistische christenen

Het plaatje hiernaast heeft er niets mee te maken, maar is wel cool. De ruimtefilm Gravity van Alphonso Cuaron heeft Angelina Jolie als hoofdrolspeelster verloren, maar daarvoor in de plaats komt Robert Downey jr. Ook niet verkeerd.

Een film staat in de planning waarin Leonardo Da Vinci wordt neergezet als avonturier, lid van een geheim genootschap, opgenomen in een bovennatuurlijke queeste. De titel is een beetje lang: Leonardo da Vinci and the Soldiers of Forever. Hopelijk gebruikt hij een paar van zijn beroemde uitvindingen. 

'Choose your own adventure.' Hilarisch!

Waarom we als evangelische christenen van onze anti-evolutionistische houding af moeten: het houdt mensen weg van Christus. "Not understanding how God created life is one thing; insisting that God could not have achieved his purpose through biological evolution is quite another. Adding anti-evolution beliefs and an anti-science attitude to the gospel is no addition at all, but a corruption at least on par with the early Jerusalem church’s insistence on continuing the observance of Jewish law." Hear hear! Lees ook dit verslag van een correspondentie tussen een theoloog en de zanger van Bad Religion.

Weer een pijnlijke en herkenbare anekdote van The Christian Monist, gekoppeld aan de vraag: waarom maken we naar de kerk gaan zo snel iets dat we 'moeten'? Het lijkt een vorm van bijgeloof. “Church” is not: 1) A building, 2) A meeting, 3) A service, 4) a local organization or 5) denomination. I think to Jesus and the disciples, “going to church” would be about as odd as saying, “going to family.” Church is a loosely defined group of people called out of the world for a single purpose . . . period. It is community! It should be a safe group that you call up when you need them. Where you dine together on a regular bases and talk about your real, messy life. You can’t go to community."

De Naked Pastor vraagt zich af wat er gebeurt als we de kerk zien als een instituut in plaats van een familie. "The problem with an institution is that it requires the sublimation of individual freedom to some degree. I think a healthy family is otherwise: it promotes individual freedom, nurtures it, encourages it and allows its expression." 

Video van een van mijn huidige favoriete schrijvers, Greg Boyd, over de vraag of goede mensen naar de hel kunnen gaan. Het gaat echter volgens hem er bij God niet om of we goede mensen zijn, maar of we in relatie willen staan met Hem. "Being in the right relationship with God means you are now orbiting Him and He's not orbiting you."

Het leven is nu

Voor je verder leest, kijk eerst even dit prachtige animatiefilmpje: Fallen. Voor de kenners van The Hitchhikers Guide to the Universe: niet teveel denken aan de potvis en de vaas petunia's.

Ik heb de afgelopen weken zes artikelen geschreven over de belofte van de bijbel van een nieuwe hemel en een nieuwe aarde, en onze opstanding tot een eeuwig leven. Dit vooruitzicht kan ons hoop geven. Het is in elk geval iets om naar te verlangen. Ik geloof er ook in. Anders zou ik het niet hebben opgeschreven. Maar de realiteit is dat vanuit ons huidige perspectief ons leven eindig is. En zelfs de hoopvolle verwachting van Gods koninkrijk verandert daar niets aan. Op dit moment kunnen we ons namelijk niet onttrekken aan ons tijdgebonden perspectief, aan ons lichamelijke bestaan, aan ons beperkte bewustzijn. Wat wij met onze ogen zien en met onze oren horen, is voor ons veel reëler, tastbaarder, dan de mooie woorden van Jezus en de apostelen. We zijn gemaakt om om te gaan met een concrete werkelijkheid, en die is nu dat we op een leeftijd van ongeveer 70, 80 of 90 jaar zullen sterven. Het is een universele wet dat het de mens gegeven is eenmaal te sterven, aldus de bijbel. Het leven dat we nu leiden is in tijd en mogelijkheden afgegrensd, en daar zullen we het mee moeten doen. Hoe we ook geloven in de wereld die komt, het verandert niets aan de tijdelijkheid van ons leven nu. We zullen het moeten doen met de tijd die ons bemeten is. We kunnen hopen op meer, maar zoals de bijbel zegt: 'Een hoop die men ziet, is geen hoop.' Het feit dat we hopen, wil zeggen dat we het niet als directe werkelijkheid ervaren. En dus dat we nog steeds in deze wereld leven, in onze lichamen die zullen sterven, met onze ingeschapen beperkingen. We leven nu, hier, vandaag, en niet in de toekomst. En onze keuzes moeten dat weerspiegelen.

Daar ging het filmpje over, en ik geloof dat het ook een bijbels principe is, namelijk dat het gaat om de keuzes die we nu, op dit moment, in deze seconde maken, en niet om het verleden of de toekomst. Aan het verleden kunnen we niets veranderen, en de toekomst is er nog niet. We leven nu. Jezus zegt het in de bekende Bergrede, dat we niet bezorgd moeten zijn over de dag van morgen, want 'de dag van morgen heeft genoeg aan zijn eigen kwaad'. We moeten niet bezig zijn met wat er gebeurd is, of met wat er eventueel, mogelijk, misschien morgen of overmorgen gaat gebeuren. We moeten ons niet laten afleiden door wat er komen kan, wat er mis kan gaan, hoe we kunnen falen of slagen, of hoe we onszelf kunnen veiligstellen. Het gaat erom dat we op dit moment het koninkrijk van God zoeken en zijn gerechtigheid, dat we keuzes maken die overeenstemmen met het karakter van God (dat is: dat we God liefhebben boven alles en onze naaste als onszelf). God zal er vervolgens voor zorgen dat we krijgen wat we nodig hebben en uiteindelijk in zijn eeuwigheid terechtkomen. Dat is de verantwoordelijkheid van God, niet die van ons. Ons menselijke bewustzijn is niet groot genoeg om in meerdere dimensies te leven. We bestaan nu, op dit moment, en alleen nu, op dit moment, kunnen we keuzes maken, kunnen we handelen.
Onze vrijheid bevindt zich in het ogenblik. Dus ook onze verantwoordelijkheid. Ik heb in het verleden fouten gemaakt. Stomme dingen gedaan. Vergissingen gemaakt. Aan verleiding toegegeven. Ik kan er echter niets meer aan veranderen. Ik kan het niet ongedaan maken. Dus is het zinloos mezelf er mee lastig te blijven vallen. Als ik om vergeving heb gevraagd, als ik mijn excuses heb aangeboden, heb ik alles gedaan wat ik kon. Het gaat erom hoe ik nu handel met de kennis die ik door mijn falen in het verleden heb opgedaan. Ik kan ervan leren, maar ik kan er niet naar terug (mooi weergegeven in The Lion King, als de aap Rafiki de leeuw Simba waarschuwt niet in het verleden te leven!). Mijn verantwoordelijkheid is om nu de juiste keuzes te maken.
Tegelijk leef ik niet in de toekomst. Ik ben bezorgd om wat er mis kan gaan. Wat ik fout kan doen. Wat er niet allemaal op mijn pad kan komen. Het feit is dat ik het allemaal niet kan voorspellen. Voor hetzelfde geld kom ik als ik over een uur of twee de deur uitga onder een auto en is er geen toekomst. Net zo kan ik verwachten dat mijn keuzes me in de toekomst geluk of een goed zelfbeeld opleveren. Ik kan nu dingen doen om me later beter over mezelf te laten voelen. Maar dat is om dezelfde reden zinloos. Want zodra ik het gedaan heb, ligt het in het verleden. Ik kan mijn eigenwaarde ontlenen aan het schrijven en publiceren van boeken. Het is ook heel mooi om dat te doen. Maar zodra het boek is uitgekomen, ligt het in het verleden. Het zegt niets meer over de Johan van dat moment. Die moet weer iets anders gaan doen om zich goed te voelen.
Jezus vertelt een gelijkenis over een man die voorraadschuren bouwt en vult, en dan na een lang leven zegt: 'nu ga ik er eindelijk van genieten.' Maar dan komt er een engel en die zegt: "Dwaas. Vanavond wordt je leven van je afgenomen. Wat heb je aan alles dat je hebt opgeslagen? Iemand anders zal ervan genieten!' Hij heeft natuurlijk gelijk. Het gaat erom dat we nu doen waarvan we weten dat het goed is. Het betekent dat ik nu mijn naaste moet liefhebben, iemand in nood helpen, praten met een vriend, mijn werk doen 'als voor de Heer', mijn huis op orde maken, mijn post beantwoorden en schrijven. Ik schrijf omdat ik graag schrijf, niet omdat ik er mijn zelfbeeld aan ontleen (ten minste, dat is wat ik wil. Het is niet altijd de realiteit). Ook onze afhankelijkheid van God, ons vertrouwen, speelt zich niet af in het verleden of in de toekomst, maar op dit moent. Francis Schaeffer zegt het zo: "Bij elke tik van de klok word ik opnieuw geroepen om in God te geloven, de lege handen van het geloof naar Hem uit te strekken en mij in Zijn dienst te stellen, opdat ik vruchten draag."
Als ik nu, op dit moment, leef als een beelddrager van God, als een mens zoals God die bedoeld heeft, als Gods kind, dan kan God mij als geschenk zijn koninkrijk geven. Want dan is het niet meer een beloning, iets dat mij manipuleert of controleert, maar dan is het de voortzetting van hoe ik nu leef. Hoe ik nu leef in het moment, zal dan de werkelijkheid worden. Het eeuwige leven is niet iets totaal anders dan ons leven nu, het is het leven in gehoorzaamheid en afhankelijkheid dat we nu al elk moment van de dag mogen leven! God kan het ons pas geven als geschenk, als we het niet 'nodig' hebben om te leven, als onze handen 'leeg' zijn. De keuzes die we nu, in elk moment maken, staan niet los van de eeuwigheid. Ze zijn wat we tot in eeuwigheid zullen doen. Ook in het koninkrijk van God zullen we van moment tot moment keuzes maken, we zullen steeds kiezen om van God te houden, van onze naaste te houden, om gerechtigheid en glorie te zoeken, om schoonheid te maken, waarheid na te streven en elkaar lief te hebben.
Dat is het leven van de eeuwigheid. En we mogen dat nu al leiden, van moment tot moment. Dat is waarom Jezus zegt: "Waar je schat is, daar zal je hart zijn." Wat wij nu, in dit leven, op dit moment, van ogenblik tot ogenblik zoeken en kiezen, is wat we zullen vinden. Als we nu het koninkrijk zoeken, zullen we het van God als geschenk krijgen in de eeuwigheid. Als we nu, van moment tot moment, alleen onszelf dienen en onszelf tot god maken, zullen we in de eeuwigheid op onszelf teruggeworpen zijn. Elke keuze die we doen, zegt C.S. Lewis ergens, brengt ons dichter bij de hemel of dichter bij de hel. We leven nu al in de hemel of de hel, suggereert hij. Onze keuzes maken er nu al deel van uit. Het wordt door God alleen maar officieel gemaakt.

Ik verzin dit niet allemaal zelf (okee, een beetje dan). De bijbel wijdt een heel boek aan dit perspectief. Lees Prediker maar eens. Het is een van mijn favoriete bijbelboeken, juist omdat het zo'n realistisch perspectief schetst van ons leven op Aarde. Prediker laat zien dat we vanuit ons menselijke standpunt niet weten hoe het zal zijn na de dood. We kunnen er niets naar toe meenemen en zullen God dan zelfs niet kunnen prijzen. Daarom is een levende hond (in die tijd een onrein dier) nog altijd beter dan een dode leeuw! Ons leven is nu. En we kunnen niet voorspellen hoe ons leven zal verlopen. Tijd en toeval treffen allen, zoals een klapnet de vogels treft. Bovendien leven we in een wereld waar verraad en zelfzucht hoogtij vieren, waarin heersers en koningen niet te vertrouwen zijn. En onze pogingen om onszelf te verdoven, wijn, vrouwen et cetera, zijn ijdelheid, beweert Prediker, die hier grondig praktijkonderzoek naar heeft gedaan. Zodra je ervan genoten hebt, ligt het in het verleden, en helpt het je niet op dit moment, nu. Daarom concludeert hij dat het enige goede voor de mens is in het nu te leven en nu te genieten van wat God je geeft naast je harde werken: brood en wijn en de vrouw die je liefhebt, noemt hij. Leef met volle overgave in het moment, heb elkaar lief, geniet van wat God op je pad brengt, en volg hem nu al na, voordat de uiterlijke mens vervalt en uiteindelijk sterft.
Wat er na de dood volgt, daar mogen we op hopen. En wie op God hoopt, wordt niet teleurgesteld.